กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ นิรยํ โส อุปปชฺชตีติ:

ตตฺถ อทณฺเฑสูติ: กายทณฺฑาทิวิรหิเตสุ ขีณาสเวสุ. อปฺปทุฏฺเฐสูติ: ปเรสุ วา อตฺตนิ วา นิรปราเธสุ. ทสนฺนมญฺญตรํ ฐานนฺติ: ทสสุ ทุกฺขการเณสุ อญฺญตรํ การณํ. เวทนนฺติ: สีสโรคาทิเภทํ ผรุสํ เวทนํ. ชานินติ: กิจฺฉาธิคตสฺส ธนสฺส ชานึ. เภทนนฺติ: หตฺถจฺเฉทาทิกํ สรรเภทนํ. ครุกนฺติ: ปกฺขหตเอกจกฺขุปีฐสปฺปิกุณิภาวกุฏฺฐโรคาทิเภทํ ครุกาพาธํ วา. จิตฺตกฺเขปนฺติ: อุมฺมาทํ. อุปสคฺคนฺติ: ยสวิโลปเสนาปติฏฺฐานาทิ- อจฺฉินฺทนาทิกํ ราชโต อุปสคฺคํ วา. อพฺภกฺขานนฺติ: อทิฏฺฐอสฺสุต- อจินฺติตปุพฺพํ "อิทํ สนฺธิจฺเฉทาทิกมฺมํ อิทํ วา ราชปราธกมฺมํ ตยา กตนฺติ เอวรูปํ ทารุณํ อพฺภกฺขานํ วา. ปริกฺขยํ ว ญาตีนนฺติ: อตฺตโน อวสฺสโย ภวิตุํ สมตฺถานํ ญาตีนํ ปริกฺขยํ วา. ปภงฺคุณนฺติ: ปภงฺคุภาวํ ปูติภาวํ วา. ยญฺหิสฺส เคเห ธญฺญํ, ตํ ปูติภาวํ อาปชฺชติ, สุวณฺณํ องฺคารภาวํ, มุตฺตา กปฺปาสฏฺฐิภาวํ, กหาปณา กปาลขณฺฑาทิภาวํ, ทฺวิปทจตุปฺปทา กาณาทิภาวนฺติ อตฺโถ. อคฺคิ ฑหตีติ: เอกสํวจฺฉเร ทฺวิตฺติกฺขตฺตุํ อญฺญสฺมึ ฑาหเก อวิชฺชมาเนปิ อสนิอคฺคิ วา ปติตฺวา ฑหติ, อตฺตโน ธมฺมตาย อุฏฺฐิโต ปาวโก วา ฑหติเยว. นิรยนฺติ: ทิฏฺเฐว ธมฺเม อิเมสํ ทสนฺนํ ฐานานํ อญฺญตรํ ปตฺวาปิ เอกํเสน สมฺปราเย ปตฺตพฺพํ ทสฺเสตุํ "นิรยํ โส อุปปชฺชตีติ วุตฺตํ.

เทสนาวสาเน พหู โสตาปตฺติผลาทีนิ ปาปุณึสูติ.

มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรวตฺถุ.