@๓-๓ ฉ.ม., อิ. โลเมสุ จปติฏฺฐิเต มนสิกาเร เกเส มุญฺจติ ๔ ฉ.ม., อิ. พฺยาเธน

@๕-๕ ฉ.ม., อิ. นิวตฺโต นิมิตฺตํ ปุนปฺปุนํ ตกฺกาหตํ วิตกฺกาหตํ กริตฺวา ยถากฺกมํ นีลกสิณวเสน วา ปีตกสิณวเสน วา ปญฺจปิ รูปาวจรชฺฌานานิ อุปฺปาเทติ, เตสญฺจ ยตฺถ กตฺถจิ ปติฏฺฐาย วิปสฺสนํ อารภิตฺวา อริยภูมึ ปาปุณาติ.

ยสฺส ปน เต ธมฺมา สุญฺญโต อุปฏฺฐหนฺติ, โส ลกฺขณโต มนสิกโรติ, ลกฺขณโต มนสิกโรโต ๑- ตตฺถ จตุธาตุววตฺถานวเสน อุปจารชฺฌานํ ปาปุณาติ. อถ มนสิกโรนฺโต เต ธมฺเม อนิจฺจทุกฺขานตฺตสุตฺตนฺตนยวเสน ๒- มนสิกโรติ. อยมสฺส วิปสฺสนานโย. โส อิมํ วิปสฺสนํ อารภิตฺวา ยถากฺกมญฺจ ปฏิปชฺชิตฺวา อริยภูมึ ปาปุณาตีติ.

เอตฺตาวตา จ ยํ วุตฺตํ "กถมฺปนายํ อนุปุพฺพาทิวเสน เอเต ธมฺเม มนสิกโรตี"ติ, ตํ พฺยากตํ โหติ. ยญฺจาปิ วุตฺตํ "ภาวนาวเสน ปนสฺส เอวํ วณฺณนา เวทิตพฺพา"ติ ตสฺสตฺโถ ปกาสิโต โหตีติ.