ปฏิปนฺนา ปโมกฺขนฺติ ฌายิโน มารพนฺธนาติ.

ตตฺถ "มคฺคานฏฺฐงฺคิโกติ: ชงฺฆมคฺคาทโย วา โหนฺตุ ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิคตมคฺคา วา, สพฺเพสํปิ มคฺคานํ สมฺมาทิฏฺฐิอาทีหิ อฏฺฐหิ องฺเคหิ มิจฺฉาทิฏฺฐิอาทีนํ อฏฺฐนฺนํ ปหานกโร ๒- นิโรธมารมฺมณํ กตฺวา จตูสุปิ สจฺเจสุ ทุกฺขปริชานนาทิกิจฺจํ สาธยมาโน อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เสฏฺโฐ อุตฺตโม. สจฺจานํ จตุโร ปทาติ: "สจฺจํ ภเณ, น กุชฺเฌยฺยาติ อาคตํ วจีสจฺจํ วา โหตุ "สจฺโจ พฺราหฺมโณ, สจฺโจ ขตฺติโยติอาทิเภทํ สมฺมติสจฺจํ วา "อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญนฺติ ๓- ทิฏฺฐิสจฺจํ วา "ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺติอาทิเภทํ ปรมตฺถสจฺจํ วา, สพฺเพสํปิ อิเมสํ สจฺจานํ ปริชานิตพฺพตฺเถน ปหาตพฺพตฺเถน สจฺฉิกาตพฺพตฺเถน ภาเวตพฺพตฺเถน เอกปฺปฏิเวธนตฺเถน จ ตถปฺปฏิเวธนตฺเถน จ "ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺติอาทโย จตุโร ปทา เสฏฺฐา นาม. วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานนฺติ: "ยาวตา ภิกฺขเว ธมฺมา สงฺขตา วา อสงฺขตา วา, วิราโค เตสํ [ธมฺมานํ] อคฺคมกฺขายตีติ ๔- วจนโต สพฺพธมฺมานํ นิพฺพานสงฺขาโต วิราโค เสฏฺโฐ. ทิปทานญฺจ จกฺขุมาติ: สพฺเพสํปิ เทวมนุสฺสาทิเภทานํ ทฺวิปทานํ ปญฺจหิ จกฺขูหิ

@๓. องฺ. ทสก. ๒๔/๒๑๐. ๔. ขุ. อิติ. ๒๕/๒๙๘. จกฺขุมา ตถาคโตว เสฏฺโฐ. จสทฺโท สมฺปิณฺฑนตฺโถ อรูปธมฺเม สมฺปิณฺเฑติ; ตสฺมา อรูปธมฺมานํปิ ตถาคโต เสฏฺโฐ อุตฺตโม. ทสฺสนสฺส วิสุทฺธิยาติ: มคฺคผลทสฺสนวิสุทฺธตฺถํ โย มยา "เสฏฺโฐติ วุตฺโต, เอเสว มคฺโค; นตฺถญฺโญ. เอตํ หีติ: ตสฺมา ตุมฺเห เอตเมว ปฏิปชฺชถ. มารเสนปฺปโมหนนฺติ: เอตํ หิ "มารโมหนํ มารวญฺจนนฺติ วุจฺจติ. ทุกฺขสฺสาติ สกลสฺสาปิ วฏฺฏทุกฺขสฺส อนฺตํ ปริจฺเฉทํ กริสฺสถาติ อตฺโถ. สลฺลสตฺถนนฺติ: ราคสลฺลาทีนํ สตฺถนํ นิมฺมถนํ อพฺพาหณํ เอตํ มคฺคํ มยา วินา อนุสฺสวาทีหิ อตฺตปจฺจกฺขโต ญตฺวาว อยํ มคฺโค อกฺขาโต, อิทานิ ตุมฺเหหิ กิเลสานํ อาตาปเนน "อาตปฺปนฺติ สงฺขํ คตํ ตสฺส อธิคมตฺถาย สมฺมปฺปธานวิริยํ กิจฺจํ กรณียํ, เกวลํ หิ อกฺขาตาโร ตถาคตา; ตสฺมา เตหิ อกฺขาตวเสน เย ปฏิปนฺนา ทฺวีหิ ฌาเนหิ ฌายิโน, เต เตภูมิกวฏฺฏสงฺขาตา มารพนฺธนา ปโมกฺขนฺตีติ อตฺโถ.