@๓ ฉ.ม. ธมฺมสงฺคหํ ๔ ฉ.ม., อิ. วิสฺสกมฺมุนา

ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ อานนฺทมาหํสุ "เสฺว อาวุโส สนฺนิปาโต, ๑- ตฺวญฺจ เสโข สกรณีโย, เตน เต น ยุตฺตํ สนฺนิปาตํ คนฺตุํ, อปฺปมตฺโต โหหี"ติ. อถโข อายสฺมา อานนฺโท "เสฺวว สนฺนิปาโต, น โข ปน เม ตํ ปฏิรูปํ, ยฺวาหํ เสโข สมาโน สนฺนิปาตํ คจฺฉยฺยนฺ"ติ พหุเทว รตฺตึ กายคตาสติยา วีตินาเมตฺวา รตฺติยา ปจฺจูสสมเย จงฺกมา โอโรหิตฺวา วิหารํ ปวิสิตฺวา "นิปชฺชิสฺสามี"ติ กายํ อาวฏฺเฏสิ. ๒- เทฺว ปาทา ภูมิโต มุตฺตา, อสมฺปตฺตญฺจ สีสํ พิมฺโพหนํ, เอตสฺมึ อนฺตเร อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจิ. อยญฺหิ อายสฺมา จงฺกเมน พหิ วีตินาเมตฺวา วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ อสกฺโกนฺโต จินฺเตสิ "นนุ มํ ภควา เอตทโวจ `กตปุญฺโญสิ ตฺวํ อานนฺท ปธานมนุยุญฺช, ขิปฺปํ โหหิสิ อนาสโว'ติ ๓- พุทฺธานญฺจ กถาโทโส นาม นตฺถิ, มม ปน อจฺจารทฺธํ วิริยํ, เตน เม จิตฺตํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺตติ, หนฺทาหํ วิริยสมตฺตํ โยเชมี"ติ จงฺกมา โอโรหิตฺวา ปาทโธวนฏฺฐาเน ฐตฺวา ปาเท โธวิตฺวา วิหารํ ปวิสิตฺวา มญฺจเก นิสีทิตฺวา "โถกํ วิสฺสมิสฺสามี"ติ กายํ มญฺจเก อุปนาเมสิ. เทฺว ปาทา ภูมิโต มุตฺตา, สีสํ จ พิมฺโพหนํ อสมฺปตฺตํ เอตสฺมึ อนฺตเร อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ. ๔- จตุอิริยาปถวิรหิตํ เถรสฺส อรหตฺตํ. เตน "อิมสฺมึ สาสเน อนิปฺปนฺโน อนิสินฺโน อฏฺฐิโต อจงฺกมนฺโต โก ภิกฺขุ อรหตฺตํ ปตฺโต"ติ วุตฺเต "อานนฺทตฺเถโร"ติ วตฺตุํ วฏฺฏติ.

อถ เถรา ภิกฺขู ทุติยทิวเส ภตฺตกจิจํ กตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิสาเมตฺวา ธมฺมสภายํ สนฺนิปติตา. อานนฺทตฺเถโร ปน อตฺตโน อรหตฺตปฺปตฺตึ ญาเปตุกาโม ภิกฺขูหิ สห น คโต. ภิกฺขู ยถาวุฑฺฒํ อตฺตโน อตฺตโน อาสเน ๕- นิสีทนฺตา อานนฺทตฺเถรสฺส อาสนํ ฐเปตฺวา นิสินฺนา. ตตฺถ เกหิจิ "เอตมาสนํ กสฺสา"ติ วุตฺเต อานนฺทสฺสาติ. อานนฺโท ปน กุหึ คโตติ. ตสฺมึ สมเย เถโร จินฺเตสิ "อิทานิ มยฺหํ คมนกาโล"ติ. ตโต อตฺตโน อานุภาวํ ทสฺเสนฺโต ปฐวิยํ นิมฺมุชฺชิตฺวา อตฺตโน อาสเนเยว อตฺตานํ ทสฺเสสิ. อากาเสน คนฺตฺวา นิสีทีติ เอเก.