อชกลาปกสฺส สมาคโม หิ อาฬวกสมาคมสทิโสว ฐเปตฺวา ๓- ปญฺหกรณํ วิสฺสชฺชนํ ภวนโต ติกฺขตฺตุํ นิกฺขมนํ ปเวสนญฺจ. อชกลาปโก หิ อาคจฺฉนฺโตเยว "เอเตหิเยว ตํ สมณํ ปลาเปสฺสามี"ติ วาตมณฺฑลาทิเก นววสฺเส สมุฏฺฐาเปตฺวา เตหิ ภควโต จลนมตฺตมฺปิ กาตุํ อสกฺโกนฺโต นานาวิธปหรณหตฺเถ อติวิย ภยานกรูเป ภูตคเณ นิมฺมินิตฺวา เตหิ สทฺธึ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา อนฺตนฺเตเนว จรนฺโต สพฺพรตฺตึ นานปฺปการํ วิปฺปการํ กตฺวาปิ ภควโต กิญฺจิ เกสคฺคมตฺตมฺปิ นิสินฺนฏฺฐานโต จลนํ กาตุํ นาสกฺขิ. เกวลํ ปน "อยํ สมโณ มํ อนาปุจฺฉา มยฺหํ ภวนํ ปวิสิตฺวา นิสีทตี"ติ โกธวเสน ปชฺชลิ. อถสฺส ภควา จิตฺตปฺปวตฺตึ ญตฺวา "เสยฺยถาปิ นาม จณฺฑสฺส กุกฺกุรสฺส นาสาย ปิตฺตํ ภินฺเทยฺย, เอวํ โส ภิยฺโยโส มตฺตาย จณฺฑตโร อสฺส, เอวเมวายํ ยกฺโข มยิ อิธ นิสินฺเน จิตฺตํ ปทูเสติ, ยนฺนูนาหํ พหิ นิกฺขเมยฺยนฺ"ติ สยเมว ภวนโต นิกฺขมิตฺวา อพฺโภกาเส นิสีทิ. เตน วุตฺตํ "เตน โข ปน สมเยน ภควา รตฺตนฺธการติมิสายํ อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหตี"ติ.

ตตฺถ รตฺตนฺธการติมิสารนฺติ รตฺติยํ อนฺธกรณตมสิ, จกฺขุวิญฺญาณุปฺปตฺติวิรหิเต พหลนฺธกาเรติ อตฺโถ. จตุรงฺคสมนฺนาคโต กิร ตทา อนฺธกาโร ปวตฺตีติ. เทโวติ เมโฆ เอกเมกํ ผุสิตกํ อุทกพินฺทุํ ปาเตติ. อถ ยกฺโข "อิมินา สทฺเทน ตาเสตฺวา อิมํ สมณํ ปลาเปสฺสามี"ติ ภควโต สมีปํ คนฺตฺวา "อกฺกุโล"ติอาทินา ตํ ภึสนํ อกาสิ. เตน วุตฺตํ "อถโข อชกลาปโก"ติอาทิ. ตตฺถ ภยนฺติ จิตฺตุตฺราสํ, ฉมฺภิตตฺตนฺติ อูรุตฺถมฺภกสรีรสฺส ๑- ฉมฺภิตภาวํ. โลมหํสนฺติ โลมานํ ปหฏฺฐภาวํ, ตีหิปิ ปเทหิ ภยุปฺปตฺติเมว ทสฺเสติ. อุปสงฺกมีติ กสฺมา ปนายํ เอวํ อธิปฺปาโย อุปสงฺกมิ, นนุ ปุพฺเพ อตฺตนา กาตพฺพํ วิปฺปการํ อกาสีติ? สจฺจํ อกาสิ, ตํปเนส "อนฺโตภวเน เขมฏฺฐาเน ถิรภูมิยํ ๒- ฐิตสฺส น กิญฺจิ กาตุํ อสกฺขิ, อิทานิ พหิ ฐิตํ เอวํ ภึสาเปตฺวา ปลาเปตุํ สกฺกา"ติ มญฺญมาโน อุปสงฺกมิ. อยํ หิ ยกฺโข อตฺตโน ภวนํ "ถิรภูมี"ติ มญฺญติ, "ตตฺถ ฐิตตฺตา อยํ สมโณ น ภายตี"ติ จ.