สา ติกฺขตฺตุํ ตเถว วตฺวา ตุณฺหีภูตเมว ตํ ทิสฺวา "ปุริสา นาม ภริยาสุ นิรเปกฺขาปิ ปุตฺเตสุ สาเปกฺขา โหนฺติ, ปุตฺตสิเนโห ปิตุ อฏฺฐิมิญฺชํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ, ตสฺมา ปุตฺตเปเมนาปิ มยฺหํ วเส วตฺเตยฺยา"ติ มญฺญมานา ปุตฺตํ เถรสฺส องฺเก นิกฺขิปิตฺวา เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม "เอโส เต สมณ ปุตฺโต, โปส นนฺ"ติ วตฺวา โถกํ อคมาสิ. สา กิร สมณเตเชนสฺส สมฺมุเข ฐาตุํ นาสกฺขิ. เถโร ทารกมฺปิ เนว โอโลเกติ นาปิ อาลปติ. อถ สา อิตฺถี อวิทูเร ฐตฺวา มุขํ ปริวตฺเตตฺวา โอโลเกนฺตี เถรสฺส อาการํ ญตฺวา ปฏินิวตฺติตฺวา "ปุตฺเตนปิ อยํ สมโณ อนตฺถิโก"ติ ทารกํ คเหตฺวา ปกฺกามิ. เตน วุตฺตํ "อถโข อายสฺมโต สงฺคามชิสฺส ปุราณทุติยิกา"ติอาทิ.

ตตฺถ ปุตฺเตนปีติ อยํ สมโณ อตฺตโน โอรสปุตฺเตนปิ อนตฺถิโก, ปเคว อญฺเญหีติ อธิปฺปาโย. ทิพฺเพนาติ เอตฺถ ทิพฺพสทิสตฺตา ทิพฺพํ. ๑- เทวตานํ หิ สุจริตกมฺมนิพฺพตฺตํ ปิตฺตเสมฺหรุหิราทีหิ อปลิพุทฺธํ ทูเรปิ อารมฺมณ- สมฺปฏิจฺฉนสมตฺถํ ๒- ทิพฺพํ ปสาทจกฺขุ โหติ. อิทมฺปิ จตุตฺถชฺฌานสมาธินิพฺพตฺตํ อภิญฺญาจกฺขุํ ตาทิสนฺติ ทิพฺพํ วิยาติ ทิพฺพํ, ทิพฺพวิหารสนฺนิสฺสเยน ลทฺธตฺตา วา ทิพฺพํ, มหาชุติกตฺตา มหาคติกตฺตา วา ทิพฺพํ, เตน ทิพฺเพน. วิสุทฺเธนาติ นีวรณาทิสงฺกิเลสวิคเมน สุปริสุทฺเธน. อติกฺกนฺตมานุสเกนาติ มนุสฺสานํ วิสยาตีเตน. ๓- อิมํ เอวรูปํ วิปฺปการนฺติ อิมํ เอวํ วิปฺปการํ ยถาวุตฺตํ ปพฺพชิเตสุ อสารุปฺปํ องฺเก ปุตฺตฏฺฐปนสงฺขาตํ วิรูปํ กิริยํ.

เอตมตฺถนฺติ เอตํ อายสฺมโต สงฺคามชิสฺส ปุตฺตทาราทีสุ สพฺพตฺถ นิรเปกฺขภาวสงฺขาตํ อตฺถํ สพฺพาการโต วิทิตฺวา. อิมํ อุทานํ อุทาเนสีติ อิมํ ตสฺส อิฏฺฐานิฏฺฐาทีสุ ตาทิภาวทีปกํ อุทานํ อุทาเนสิ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๒,๐๘๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. สังคามชิสูตร”