ตสฺส กา คตีติ ปญฺจสุ คตีสุ ตสฺส กตมา คติ อุปปตฺติภวภูตา, คตีติ วา นิพฺพตฺติ, อริโย ปุถุชฺชโน วาติ กา นิฏฺฐาติ อตฺโถ. อภิสมฺปราโยติ เปจฺจ ภวสมฺปตฺติ ๑- ภวนิโรโธ วา. กิญฺจาปิ ตสฺส ถูปกรณาณตฺติยาว ปรินิพฺพุตภาโว อตฺถโต ปกาสิโต โหติ, เย ปน ภิกฺขู ตตฺตเกน น ชานึสุ, เต "ตสฺส กา คตี"ติ ปุจฺฉึสุ. ปากฏตรํ วา การาเปตุกามา ตถา ภควนฺตํ ปุจฺฉึสุ.
ปณฺฑิโตติ อคฺคมคฺคปญฺญาย อธิคตตฺตา ปณฺเฑน อิโต คโต ปวตฺโตติ ปณฺฑิโต. ปจฺจปาทีติ ปฏิปชฺชิ. ธมฺมสฺสาติ โลกุตฺตรธมฺมสฺส. อนุธมฺมนฺติ สีลวิสุทฺธิอาทิปฏิปทาธมฺมํ. อถวา ธมฺมสฺสาติ นิพฺพานธมฺมสฺส. อนุธมฺมนฺติ อริยมคฺคผลธมฺมํ. น จ มํ ธมฺมาธิกรณนฺติ ธมฺมเทสนาเหตุ น จ มํ วิเหเสสิ ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปนฺนตฺตา. โย หิ สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา กมฺมฏฺฐานํ วา คเหตฺวา ยถานุสิฏฺฐํ น ปฏิปชฺชติ, โส สตฺถารํ วิเหเสติ นาม. ยํ สนฺธาย วุตฺตํ "วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึ, ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม"ติ. ๒- อถวา น จมํ ธมฺมาธิกรณนฺติ น จ อิมํ ธมฺมาธิกรณํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ:- วฏฺฏทุกฺขโต นิยฺยานเหตุภูตํ อิมํ มม สาสนธมฺมํ สุปฏิปนฺนตฺตา น วิเหเสติ. ทุปฺปฏิปนฺโน หิ สาสนํ ภินฺทนฺโต สตฺถุ ธมฺมสรีเร ปหารํ เทติ นาม.
@๒ วิ.มหา. ๔/๙/๙, ม.มู. ๑๒/๒๘๓/๒๔๔, ม.ม. ๑๓/๓๓๙/๓๒๑ อยมฺปน สมฺมาปฏิปตฺตึ มตฺถกํ ปาเปตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ. เตน วุตฺตํ "ปรินิพฺพุโต ภิกฺขเว พาหิโย ทารุจีริโย"ติ.