@๔ สี.,อิ.....วิหควิรุเตหิ ๕ ฉ.ม....โสภนตาย นาติทูรนาจฺจาสนฺนา ๑- ทิปญฺจวิธเสนาสนงฺคสมฺปตฺติยา จ ตโต ตโต อาคมฺม รมนฺติ อภิรมนฺติ อนุกฺกณฺฐิตา หุตฺวา นิวสนฺตีติ อตฺโถ. วุตฺตปฺปการาย วา สมฺปตฺติยา ตตฺถ ตตฺถ คเตปิ อตฺตโน อพฺภนฺตรํเยว อาเนตฺวา รเมตีติ อาราโม. โส หิ อนาถปิณฺฑิเกน คหปตินา เชตสฺส ราชกุมารสฺส หตฺถโต อฏฺฐารสหิ หิรญฺญโกฏีหิ สณฺฐเรน ๒- กีณิตฺวา อฏฺฐารสหิ หิรญฺญโกฏีหิ เสนาสนานิ ๓- การาเปตฺวา อฏฺฐารสหิ หิรญฺญโกฏีหิ วิหารมหํ นิฏฺฐาเปตฺวา เอวํ จตุปญฺญาสหิรญฺญโกฏิ- ปริจฺจาเคน พุทฺธปฺปมุขสฺส สํฆสฺส นิยฺยาทิโต, ๔- ตสฺมา "อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราโม"ติ วุจฺจติ. ตสฺมึ อนาถปิณฺฑิกสฺสาราเม.

เอตฺถ จ "เชตวเน"ติ วจนํ ปุริมสามิปริกิตฺตนํ, "อนาถปิณฺฑิกสฺสาราเม"ติ ปจฺฉิมสามิปริกิตฺตนํ. กิเมเตสํ ปริกิตฺตเนน ๕- ปโยชนนฺติ? วุจฺจเต:- อธิการโต ตาว "กตฺถ ภาสิตนฺ"ติ ปุจฺฉาย นินฺนยกรณํ ๖- อญฺเญสมฺปน ปุญฺญกามานํ ทิฏฺฐานุคติมาปชฺชเน นิโยชนญฺจ. ตตฺถ หิ ทฺวารโกฏฺฐกปาสาทมาปเน ภูมิวิกฺกยลทฺธา อฏฺฐารส หิรญฺญโกฏิโย อเนกโกฏิอคฺฆนกา รุกฺขา จ เชตสฺส ปริจฺจาโค, จตุปญฺญาส โกฏิโย อนาถปิณฺฑิกสฺส ปริจฺจาโค. ยโต เตสํ ปริกิตฺตเนน "เอวํ ปุญฺญกามา ปุญฺญานิ กโรนฺตี"ติ ทสฺเสนฺโต อายสฺมา อานนฺโท อญฺเญปิ ปุญฺญกาเม เตสํ ทิฏฺฐานุคติมาปชฺชเนปิ นิโยเชติ. เอวเมตฺถ ปุญฺญกามานมฺปิ ทิฏฺฐานุคติมาปชฺชเน นิโยชนญฺจ ปโยชนนฺติ เวทิตพฺพํ.

เอตฺถห:- "ยทิ ตาว ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ, `เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺสา- ราเม'ติ น วตฺตพฺพํ, อถ ตตฺถ วิหรติ, `สาวตฺถิยนฺ'ติ น วตฺตพฺพํ. น หิ สกฺกา อุภยตฺถ เอกํ สมยํ วิหริตุนฺ"ติ. วุจฺจเต:- นนุ วุตฺตเมตํ "สมีปตฺเถ ภุมฺมวจนนฺ"ติ, ยโต ยถา คงฺคายมุนาทีนํ สมีเป โคยูถานิ จรนฺตานิ "คงฺคาย จรนฺติ, ยมุนาย จรนฺตี"ติ วุจฺจนฺติ, เอวมิธาปิ ยทิทํ สาวตฺถิยา สมีเป เชตสฺส วนํ อนาถปิณฺฑิกสฺส จ อาราโม, ตตฺถ วิหรนฺโต วุจฺจติ "ตสฺมา ๗- สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺสาราเม"ติ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. โคจรคามนิทสฺสนตฺถํ หิสฺส สาวตฺถีวจนํ, ปพฺพชิตานุรูปนิวาสนฏฺฐานนิทสฺสนตฺถํ เสสวจนํ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๒๒๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. มงคลสูตร”