๖. ปิลินฺทวจฺฉสุตฺตวณฺณนา

[๒๖] ฉฏฺเฐ ปิลินฺทวจฺโฉติ ปิลินฺทาติสฺส นามํ, วจฺโฉติ โคตฺตวเสน เถรํ สญฺชานนฺติ. วสลวาเทน สมุทาจรตีติ "เอหิ วสล, อเปหิ วสลา"ติอาทินา ภิกฺขู วสลวาเทน โวหรติ อาลปติ. สมฺพหุลา ภิกฺขูติ พหู ภิกฺขู. เต เถรํ ตถา สมุทาจรนฺตํ ทิสฺวา "อรหาว สมาโน อปฺปหีนวาสนตฺตา เอวํ ภณตี"ติ อชานนฺตา "โทสนฺตโร มญฺเญ อยํ เถโร เอวํ สมุทาจรตี"ติ จินฺเตตฺวา อุลฺลปนาธิปฺปายา ๑- ตํ ตโต วุฏฺฐาเปตุํ ภควโต อาโรเจสุํ. เตน วุตฺตํ "อายสฺมา ภนฺเต ปิลินฺทวจฺโฉ ภิกฺขู วสลวาเทน สมุทาจรตี"ติ. เกจิ ปนาหุ:- "อิมํ เถรํ ภิกฺขู `อรหา'ติ สญฺชานนฺติ, อยญฺจ ภิกฺขู ผรุสวจเนน เอวํ สมุทาจรติ, `อภูโต เอว นุ โขอิมสฺมึ อุตฺตริมนุสฺสธมฺโม'ติ วาสนาวเสน ตสฺส ตถา สมุทาจารํ อชานนฺตา อริยภาวญฺจสฺส อสทฺทหนฺตา อุชฺฌานสญฺญิโน ภควโต ตมตฺถํ อาโรเจสุนฺ"ติ. ภควา เถรสฺส โทสนฺตราภาวํ ปกาเสตุกาโม เอเกน ภิกฺขุนา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา สมฺมุขา ตสฺส "ปุพฺพาจิณฺณวเสนายํ ตถา สมุทาจรติ, น ผรุสวจนาธิปฺปาโย"ติ อาห. เตน วุตฺตํ "อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสี"ติอาทิ.

ตตฺถ ปุพฺเพนิวาสํ มนสิ กริตฺวาติ สตฺถา "สจฺจํ กิร ตฺวํ วจฺฉ ภิกฺขู วสลวาเทน สมุทาจรสี"ติ เถรํ ปุจฺฉิตฺวา เตน "เอวมฺภนฺเต"ติ วุตฺเต "อยํ วจฺโฉ กิเลสวาสนาย วสลวาทํ น ปริจฺจชติ, กินฺนุ โข อตีเตสุปิ อตฺตภาเวสุ พฺราหฺมณชาติโก อโหสี"ติ อาวชฺเชนฺโต ปุพฺเพนิวาสญาเณน สพฺพญฺญุตญาเณเนว ๑- วา ตสฺส ปุพฺเพนิวาสํ อตีตาสุ ชาตีสุ นิวุตฺถกฺขนฺธสนฺตานํ มนสิ กริตฺวา หตฺถตเล ฐปิตอามลกํ วิย ปจฺจกฺขกรณวเสน อตฺตโน มนสิ กตฺวา. ภิกฺขู อามนฺเตสีติ เต ภิกฺขู สญฺญาเปตุํ อาลปิ อภาสิ. เตน วุตฺตํ "มา โข ตุเมฺห ภิกฺขเว"ติอาทิ.