ตตฺถ โกสิยาติ สกฺกํ เทวานมินฺทํ โคตฺเตน อาลปติ. ปุญฺเญน อตฺโถติ ปุญฺเญน ปโยชนํ. อตฺถีติ วจนเสโส. เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวาติ ปฐวิโต เวหาสํ อภิอุคฺคนฺตฺวา. อากาเส อนฺตลิกฺเขติ อากาสเมว ปริยายสทฺเทน อนฺตลิกฺเขติ วทนฺติ. อถ วา อนฺตลิกฺขสงฺขาเต อากาเส, น กสิณุคฺฆาฏิมาทิอากาเสติ วิเสเสนฺโต วทติ. อโห ทานนฺติ เอตฺถ อโหติ อจฺฉริยตฺเถ นิปาโต. สกฺโก หิ เทวานมินฺโท "ยสฺมา นิโรธา วุฏฺฐิตสฺส อยฺยสฺส มหากสฺสปตฺเถรสฺส สกฺกจฺจํ สหตฺเถน จิตฺตีกตฺวา อนปวิทฺธํ กาเลน ปเรสํ อนุปหจฺจ สมฺมาทิฏฺฐึ ปุรกฺขตฺวา อิทมีทิสํ มยา ทิพฺพโภชนทานํ ทินฺนํ, ตสฺมา เขตฺตสมฺปตฺติ เทยฺยธมฺมสมฺปตฺติ จิตฺตสมฺปตฺตีติ ติวิธายปิ สมฺปตฺติยา สมนฺนาคตตฺตา สพฺพงฺคสมฺปนฺนํ วต มยา ทานํ ปวตฺติตนฺ"ติ อจฺฉริยพฺภุตจิตฺตชาโต ตทา อตฺตโน หทยพฺภนฺตรคตํ ปีติโสมนสฺสํ สมุคฺคิรนฺโต "อโห ทานนฺ"ติ วตฺวา ตสฺส ทานสฺส วุตฺตนเยน อุตฺตมทานภาวํ เขตฺตงฺคตภาวญฺจ ปกาเสนฺโต "ปรมทานํ กสฺสเป สุปฺปติฏฺฐิตนฺ"ติ อุทานํ อุทาเนสิ.

เอวํ ปน สกฺกสฺส อุทาเนนฺตสฺส ภควา วิหาเร ฐิโตเยว ทิพฺพโสเตน สทฺทํ สุตฺวา "ปสฺสถ ภิกฺขเว สกฺกํ เทวานมินฺทํ อุทานํ อุทาเนตฺวา อากาเสน คจฺฉนฺตนฺ"ติ ภิกฺขูนํ วตฺวา เตหิ "กึ ปน ภนฺเต เตน กตนฺ"ติ ปุฏฺโฐ "มม ปุตฺตสฺส กสฺสปสฺส วญฺเจตฺวา ทานํ อทาสิ, เตน จ อตฺตมโน อุทาเนสี"ติ อาห. เตน วุตฺตํ "อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา"ติอาทิ.

ตตฺถ ทิพฺพาย โสตธาตุยาติ ทิพฺพสทิสตฺตา ทิพฺพา. เทวตานํ หิ สุจริตกมฺมนิพฺพตฺตา ปิตฺตเสมฺหรุธิราทีหิ อปลิพุทฺธา อุปกฺกิเลสวินิมุตฺตตาย ทูเรปิ อารมฺมณํ คเหตุํ สมตฺถา ทิพฺพปสาทโสตธาตุ โหติ, อยญฺจาปิ ภควโต วีริยภาวนาพลนิพฺพตฺตา ญาณมยา โสตธาตุ ตาทิสา เอวาติ ทิพฺพสทิสตฺตา ทิพฺพา. อปิจ ทิพฺพวิหารวเสน ปฏิลทฺธตฺตา อตฺตนา จ ทิพฺพวิหาร- สนฺนิสฺสิตตฺตาปิ ทิพฺพา. สวนฏฺเฐน จ สภาวธารณฏฺเฐน จ โสตธาตุ, โสตธาตุยาปิ กิจฺจกรเณน โสตธาตุ วิยาติ โสตธาตุ, ตาย ทิพฺพาย โสตธาตุยา. วิสุทฺธายาติ ปริสุทฺธาย นิรุปกฺกิเลสาย. อติกฺกนฺตมานุสิกายาติ มนุสฺสูปจารํ อติกฺกมิตฺวา สทฺทสฺสวเนน มานุสิกมํสโสตธาตุํ อติกฺกมิตฺวา ฐิตาย.

เอตมตฺถํ วิทิตฺวาติ "สมฺมาปฏิปตฺติยา คุณวิเสเส ปติฏฺฐิตํ ปุริสาติสยํ เทวาปิ มนุสฺสาปิ อาทรชาตา อติวิย ปิหยนฺตี"ติ อิมมตฺถํ วิทิตฺวา ตทตฺถทีปนํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๒,๒๙๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๗. มหากัสสปสูตร”