อปเร "เถโร อรหตฺตผลสมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา ตํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา `อิมสฺส วตายํ สนฺตปณีตภาโว อจฺจนฺตสนฺตาย อสงฺขตาย ธาตุยา อารมฺมณโต, สยญฺจ สมฺมเทว กิเลสวูปสมโต'ติ เอวํ อภิณฺหํ อุปสมํ ปจฺจเวกฺขตี"ติ วทนฺติ. อญฺเญ ปน "อนวเสสกิเลสานํ อุปสมปริโยสาเน ชาตํ อคฺคผลเมเวตฺถ อุปสโม นาม, ตํ ปจฺจเวกฺขมาโน นิสินฺโน"ติ.

เอตมตฺถํ วิทิตฺวาติ ยทิทํ อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส มหาปญฺญตาทิเหตุภูตํ สาวเกสุ อนญฺญสาธารณํ กิเลสปฺปหานํ อคฺคผลํ วา อุปสมปริยาเยน วุตฺตํ, ตสฺส ปจฺจเวกฺขณสงฺขาตํ อตฺถํ สพฺพาการโต วิทิตฺวา ตทนุภาวทีปกํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ.

ตตฺถ อุปสนฺตสนฺตจิตฺตสฺสาติ อุปสนฺตเมว หุตฺวา สนฺตํ จิตฺตํ เอตสฺสาติ อุปสนฺตสนฺตจิตฺโต. สมาปตฺติวิกฺขมฺภเนน หิ อุปสนฺตกิเลสตฺตา อุปสนฺตํ จิตฺตํ น สพฺพถา "อุปสนฺตสนฺตนฺ"ติ วุจฺจติ ตสฺส อุปสมสฺส อนจฺจนฺติกภาวโต, น ตถา อคฺคมคฺเคน. เตน ปน อจฺจนฺตเมว กิเลสานํ สมุจฺฉินฺนตฺตา อรหโต จิตฺตํ ปุน กิเลสานํ อนุปสเมตพฺพตาย สมถวิปสฺสนาเหฏฺฐิมมคฺเคหิ อุปสนฺตกิเลสํ หุตฺวา อจฺจนฺตสนฺตภาวโตว "อุปสนฺตสนฺตนฺ"ติ วุจฺจติ. เตน วุตฺตํ "อุปสนฺตเมว หุตฺวา สนฺตํ จิตฺตํ เอตสฺสาติ อุปสนฺตสนฺตจิตฺโต"ติ. อุปสนฺตนฺติ วา อุปสโม วุจฺจติ, ตสฺมา "อุปสนฺตสนฺตจิตฺตสฺสา"ติ อจฺจนฺตุปสเมน สนฺตจิตฺตสฺสาติ อตฺโถ.

อถ วา สติปิ สพฺเพสํ ขีณาสวานํ อนวเสสกิเลสอุปสเม ๑- สาวกปารมีญาณสฺส ปน มตฺถกปฺปตฺติเหตุภูโต สาวเกสุ อนญฺญสาธารโณ สวิเสโส ธมฺมเสนาปติโน กิเลสอุปสโมติ ทสฺเสตุํ ๒- สตฺถา อุปสนฺตสทฺเทน วิเสเสตฺวา อาห "อุปสนฺตสนฺตจิตฺตสฺสา"ติ.