ตถา ยญฺจ ปตฺตนฺติ ยํ อเจลกวตฺตาทิวเสน ปตฺตํ ๒- อตฺตปริตาปนํ. ยญฺจ ปตฺตพฺพนฺติ ยํ มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ อปาเยสุ ปตฺตพฺพํ ผลํ. อุภยเมตํ รชานุกิณฺณนฺติ ตทุภยํ ทุกฺขรชานุกิณฺณํ. อาตุรสฺสาติ กายกิลมเถน ทุกฺขาตุรสฺส. อนุสิกฺขโตติ มิจฺฉาทิฏฺฐึ, ตสฺสา สมาทายเก ปุคฺคเล จ อนุสิกฺขโต.

เย จ สิกฺขาสาราติ เย หิ ยถา สมาทินฺนํ สีลพฺพตาทิสงฺขาตํ สิกฺขํ สารโต คเหตฺวา "อิมินา สํสาเร สุทฺธี"ติ กถิตา. เตนาห สีลพฺพตํ ชีวิตํ พฺรหฺมจริยํ อุปฏฺฐานสาราติ. ตตฺถ ยํ "น กโรมี"ติ โอรมติ, ตํ สีลํ, วิสโภชนกิจฺฉาจรณาทิกํ วตํ, สากภกฺขตาทิชีวิกา ชีวิตํ, เมถุนวิรติ พฺรหฺมจริยํ, เอเตสํ อนุติฏฺฐนํ อุปฏฺฐานํ, ภูตปีฐกปริภณฺฑาทิวเสน ๓- ขนฺธเทวสิวาทิปริจรณํ วา อุปฏฺฐานํ, เอวเมเตหิ ยถาวุตฺเตหิ สีลาทีหิ สํสารสุทฺธิ โหตีติ ตานิ สารโต คเหตฺวา ฐิตา สมณพฺราหฺมณา สิกฺขาสารา สีลพฺพตชีวิตพฺรหฺมจริยํ

อิจฺเจเต อุโภ อนฺตาติ กามสุขลฺลิกานุโยโค อตฺตกิลมถานุโยโค จ อิติ เอเต อุโภ อนฺตา. เต จ โข เอตรหิ ปตฺเต, อายตึ ปตฺตพฺเพ จ กิเลสทุกฺขรชานุกิณฺเณ กามคุเณ อตฺตปริตฺตาปเน จ อลฺลีเนหิ กิเลสทุกฺขาตุรานํ อนุสิกฺขนฺเตหิ, สยญฺจ กิเลสทุกฺขาตุเรหิ ปฏิปชฺชิตพฺพตฺตา ลามกา อุปฺปถภูตา จาติ อนฺตา. กฏสิวฑฺฒนาติ อนฺธปุถุชฺชเนหิ อภิกงฺขิตพฺพฏฺเฐน กฏสิสงฺขาตานํ ตณฺหาอวิชฺชานํ อภิวฑฺฒนา. กฏสิโย ทิฏฺฐึ วฑฺเฒนฺตีติ ตา ปน กฏสิโย นานปฺปการํ ทิฏฺฐึ วฑฺเฒนฺติ. วตฺถุกาเมสุ อสฺสาทานุปสฺสิโน หิ เต ปชหิตุํ อสกฺโกนฺตสฺส ตณฺหาอวิชฺชาสหการีการณํ ลภิตฺวา "นตฺถิ ทินฺนนฺ"ติอาทินา ๑- นตฺถิกทิฏฺฐึ อกิริยทิฏฺฐิ อเหตุกทิฏฺฐิญฺจ คณฺหาเปนฺติ, อตฺตปริตฺตาปนํ อนุยุตฺตสฺส ปน อวิชฺชาตณฺหาสหการีการณํ ลภิตฺวา "สีเลน สุทฺธิ วเตน สุทฺธี"ติอาทินา ๒- อตฺตสุทฺธิอภิลาเสน สีลพฺพตปรามาสทิฏฺฐึ คณฺหาเปนฺติ. สกฺกายทิฏฺฐิยา ปน เตสํ ปจฺจยภาโว ปากโฏเยว. เอวํ อนฺตทฺวยูปนิสฺสเยน ตณฺหาอวิชฺชานํ ทิฏฺฐิวฑฺฒกตา เวทิตพฺพา. เกจิ ปน "กฏสีติ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ อธิวจนนฺ"ติ วทนฺติ. เตสํ ยทคฺเคน ตโต อนฺตทฺวยโต สํสารสุทฺธิ น โหติ, ตทคฺเคน เต อุปาทานกฺขนฺเธ อภิวฑฺเฒตีติ อธิปฺปาโย. อปเร ปน "กฏสิวฑฺฒนา"ติ ปทสฺส "อปราปรํ ชรามรเณหิ สิวตฺถิกวฑฺฒนา"ติ อตฺถํ วทนฺติ. เตหิปิ อนฺตทฺวยสฺส สํสารสุทฺธิเหตุภาวาภาโวเยว วุตฺโต, กฏสิยา ปน ทิฏฺฐิวฑฺฒนการณภาโว วตฺตพฺโพ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๒,๕๒๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. คณิกาสูตร”