เต สพฺเพว เอกชฺฌาสยา หุตฺวา สํฆสํฆี คณีภูตา คามโต นิกฺขมิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ. อุปสงฺกมิตฺวา อปฺเปกจฺเจ ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทึสุ, อปฺเปกจฺเจ อญฺชลิมฺปณาเมสุํ, อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวสุํ, เอวมฺปน กตฺวา สพฺเพว เอกมนฺตํ นิสีทิตฺวา อิธ มยํ โภ โคตม โภโต เจว โคตมสฺส โคตมสาวกานญฺจ อุทกปฏิเสธํ การยิมฺหา, อมุกสฺมึ อุทปาเน ติณญฺจ ภุสญฺจ ปกฺขิปิมฺห. โส ปน อุทปาโน อเจตโนปิ สมาโน สเจตโน วิย โภโต คุณํ ชานนฺโต วิย สยเมว สพฺพํ ติณํ ภุสํ อปเนตฺวา สุวิสุทฺโธ ชาโต, สพฺโพปิ เจตฺถ นินฺนปฺปเทโส มหตา อุทโกเฆน ปริปุณฺโณ รมณีโยว ชาโต, อุทกูปชีวิโน สตฺตา ปริตุฏฺฐา, มยมฺปน มนุสฺสาปิ สมานา โภโต คุเณ น ชานิมฺห, เย มยํ เอวํ อกริมฺห, สาธุ โน ภวํ โคตโม ตถา กโรตุ, ยถา อยํ มโหโฆ อิมํ คามํ น โอตฺถเรยฺย, อจฺจโย โน อจฺจคมา ยถาพาลํ, ตํ โน ภวํ โคตโม อจฺจยํ ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา"ติ อจฺจยํ เทเสสุํ. ภควาปิ "ตคฺฆ ตุเมฺห อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ, ตํ โว มยํ ปฏิคฺคณฺหาม, อายตึ สํวรายา"ติ เตสํ อจฺจยํ ปฏิคฺคเหตฺวา ปสนฺนจิตฺตตํ ญตฺวา อุตฺตริ อชฺฌาสยานุรูปํ ธมฺมํ เทเสสิ. เต ภควโต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปสนฺนจิตฺตา สรณาทีสุ ปติฏฺฐิตา ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ. เตสมฺปน อาคมนโต ปุเรตรํเยว อายสฺมา อานนฺโท ตํ ปาฏิหาริยํ ทิสฺวา อจฺฉริยพฺภุตจิตฺตชาโต ปตฺเตน ปานียํ อาทาย ภควโต อุปนาเมตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. เตน วุตฺตํ "เอวํ ภนฺเตติ โข อายสฺมา อานนฺโท"ติอาทิ.

ตตฺถ มุขโต โอวมิตฺวาติ สพฺพนฺตํ ติณาทึ มุเขน ฉฑฺเฑตฺวา. วิสฺสนฺทนฺโต มญฺเญติ ปุพฺเพ ทีฆรชฺชุเกน อุทปาเนน อุสฺสิญฺจิตฺวา คเหตพฺพอุทโกโฆ ภควโต ปตฺตํ คเหตฺวา เถรสฺส คตกาเล มุเขน วิสฺสนฺทนฺโต วิย สมติตฺติโก กากเปยฺโย หุตฺวา อฏฺฐาสิ. อิทญฺจ เถรสฺส คตกาเล อุทกปฺปวตฺตึ สนฺธาย วุตฺตํ. ตโต ปรํ ปน ปุพฺเพ วุตฺตนเยน ตสฺมึ คาเม สกลํ นินฺนฏฺฐานํ อุทเกน ปริปุณฺณํ อโหสีติ. อยมฺปนิทฺธิ น พุทฺธานํ อธิฏฺฐาเนน, นาปิ เทวานุภาเวน, อถ โข ภควโต ปุญฺญานุภาเวน ปริตฺตเทสนตฺถํ ราชคหโต เวสาลิคมเน วิย. เกจิ ปน "ถูเณยฺยกานํ ภควติ ปสาทชนนตฺถํ เตสํ อตฺถกามาหิ เทวตาหิ กตนฺ"ติ. อปเร "อุทปานสฺส เหฏฺฐา วสนกนาคราชา เอวมกาสี"ติ สพฺพนฺตํ อการณํ ยถา ภควโต ปุญฺญานุภาเวเนว ตถา อุทกุปฺปตฺติยา ปริทีปิตตฺตา.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๒,๕๕๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “๙. อุทปานสูตร”