อิติ สตฺถา "อตฺถิ ภิกฺขเว อชาตํ อภูตํ อกตํ อสงฺขตนฺ"ติ วตฺวา ตตฺถ เหตุํ ทสฺเสนฺโต "โน เจตํ ภิกฺขเว"ติอาทิมาห. ตสฺสายํ สงฺเขปตฺโถ:- ภิกฺขเว ยทิ อชาตาทิสภาวา อสงฺขตา ธาตุ น อภวิสฺส น สิยา, อิธ โลเก ชาตาทิสภาวสฺส รูปาทิกฺขนฺธปญฺจกสงฺขาตสฺส สงฺขตสฺส นิสฺสรณํ อนวเสสวูปสโม น ปญฺญาเยยฺย น อุปลพฺเภยฺย น สมฺภเวยฺย. นิพฺพานํ หิ อารมฺมณํ กตฺวา ปวตฺตมานา สมฺมาทิฏฺฐิอาทโย อริยมคฺคธมฺมา อนวเสสกิเลเส สมุจฺฉินฺทนฺติ. เตเนตฺถ สพฺพสฺสปิ วฏฺฏทุกฺขสฺส อปฺปวตฺติ อปคโม นิสฺสรณํ ปญฺญายติ.

เอวํ พฺยติเรกวเสน นิพฺพานสฺส อตฺถิภาวํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ อนุคมวเสนปิ ๒- ตํ ทสฺเสตุํ "ยสฺมา จ โข"ติอาทิ วุตฺตํ. ตํ วุตฺตตฺถเมว. เอตฺถ จ ยสฺมา "อปฺปจฺจยา ธมฺมา อสงฺขตา ธมฺมา, ๓- อตฺถิ ภิกฺขเว ตทายตนํ, ยตฺถ เนว ปฐวี, ๔- อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค, ๕- อสงฺขตญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ อสงฺขตคามินิญฺจ ปฏิปทนฺ"ติอาทีหิ ๖- อเนเกหิ สุตฺตปเทหิ, "อตฺถิ ภิกฺขเว อชาตนฺ"ติ อิมินาปิ จ สุตฺเตน นิพฺพานธาตุยา ปรมตฺถโต สมฺภโว สพฺพโลกํ อนุกมฺปมาเนน สมฺมาสมฺพุทฺเธน เทสิโต, ตสฺมา ยทิปิ ตตฺถ อปจฺจกฺขการีนมฺปิ วิญฺญูนํ กงฺขา วา วิมติ วา นตฺถิเยว. เย ปน ปรเนยฺยพุทฺธิโน ๗- ปุคฺคลา, เตสํ วิมติวิโนทนตฺถํ อยเมตฺถ อธิปฺปายนิทฺธารณมุเขน ยุตฺติวิจารณา:- ยถา?