ตตฺถ เอกปุคฺคลสฺสาติ เอกสฺส สตฺตสฺส. กปฺปนฺติ มหากปฺปํ. ยทิปิ อจฺจนฺตสํโยเค อิทํ อุปโยควจนํ, ยตฺถ ปน สตฺตานํ สนฺธาวนํ สํสรณํ สมฺภวติ, ตสฺส วเสน คเหตพฺพํ. อฏฺฐิกงฺกโลติ อฏฺฐิภาโค. "อฏฺฐิขโล"ติปิ ๑- ปฐนฺติ, อฏฺฐิสญฺจโยติ อตฺโถ. อฏฺฐิปุญฺโชติ อฏฺฐิสมูโห. อฏฺฐิราสีติ ตสฺเสว เววจนํ. เกจิ ปน "กฏิปฺปมาณโต เหฏฺฐา สมูโห กงฺกโล นาม, ตโต อุปริ ยาว ตาลปฺปมาณํ ปุญฺโช, ตโต อุปริ ราสี"ติ วทนฺติ. ตํ เตสํ มติมตฺตํ. สพฺพเมตํ สมูหสฺเสว ปริยายวจนํ เวปุลฺลสฺส วาติ อุปมาภาเวน อาหฏตฺตา.

สเจ สํหารโก อสฺสาติ อวิปฺปกิรณวเสน สํหริตฺวา ฐเปตา โกจิ ยทิ สิยาติ ปริกปฺปนวเสน วทติ. สมฺภตญฺจ น วินสฺเสยฺยาติ ตถา เกนจิ สมฺภตํ จ ตํ อฏฺฐิกงฺกลํ อนฺตรธานาภาเวน ปูติภูตํ จุณฺณวิจุณฺณญฺจ อหุตฺวา สเจ น วินสฺเสยฺยาติ ปริกปฺปนวเสเนว วทติ. อยํ เหตฺถ อตฺโถ:- ภิกฺขเว เอกสฺส สตฺตสฺส กมฺมกิเลเสหิ อปราปรุปฺปตฺติวเสน เอกํ มหากปฺปํ สนฺธาวนฺตสฺส สํสรนฺตสฺส เอวํ มหาอฏฺฐิสญฺจโย ภเวยฺย, อาโรหปริณาเหหิ ยตฺตโกยํ เวปุลฺลปพฺพโต. สเจ ปนสฺส โกจิ สํหริตฺวา ฐเปตา ภเวยฺย, สมฺภตญฺจ ตํ สเจ อวินสฺสนฺตํ ติฏฺเฐยฺยาติ. อยญฺจ นโย นิพฺพุตปทีเป ๒- วิย ภิชฺชนสภาเว กเฬวรนิกฺเขปรหิเต โอปปาติกตฺตภาเว สพฺเพน สพฺพํ อนฏฺฐิเก จ ขุทฺทกตฺตภาเว วชฺเชตฺวา วุตฺโต. เกจิ ปน "ปริกปฺปนวเสน อิมสฺส นยสฺส อาหฏตฺตา เตสมฺปิ ยทิ สิยา อฏฺฐิกงฺกโล, เตนาปิ สเหว อยํ อฏฺฐิปุญฺชปริมาโณ วุตฺโต"ติ วทนฺติ. อปเร ปน "นยิทเมวํ ลพฺภมานสฺเสว อฏฺฐิปุญฺชสฺส วเสน สพฺพญฺญุตญฺญาเณน ปริจฺฉินฺทิตฺวา อิมสฺส ปริมาณสฺส วุตฺตตฺตา. ตสฺมา วุตฺตนเยเนว อตฺโถ คเหตพฺโพ"ติ.

คาถาสุ มเหสินาติ มหนฺเต สีลกฺขนฺธาทโย เอสิ คเวสีติ ๓- มเหสี, สมฺมาสมฺพุทฺโธ. "อิติ วุตฺตํ มเหสินา"ติ จ ภควา "ทสพลสมนฺนาคโต ภิกฺขเว

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๒,๗๘๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. เวปุลลปัพพตสูตร”