@ขุ.มหา. ๒๙/๑๓๑/๑๑๑(สฺยา), ขุ.จูฬ. ๓๐/๓๔๒/๑๖๖-๑๖๗(สฺยา) จ อุปทฺทุตํ ปีฬิตนฺติ อตฺโถ. อกฺขิโรคาทีนํ อเนเกสํ โรคานํ นีฬํ ๑- กุลาวกนฺติ โรคนีฬํ. ๒- สรสโต อุปกฺกมโต จ ปภงฺคุปรมสีลตาย ๓- ปภงฺคุรํ.

จตุพฺพิโธ อาหาโร จ ตณฺหาสงฺขาตา เนตฺติ จ ปภโว สมุฏฺฐานํ เอตสฺสาติ อาหารเนตฺติปฺปภวํ สพฺโพปิ วา ปจฺจโย อาหาโร, อิธ ปน ตณฺหาย เนตฺติคฺคหเณน คหิตตฺตา ตณฺหาวชฺชา เวทิตพฺพา. ตสฺมา อาหาโร จ เนตฺติ จ ปภโว เอตสฺสาติ อาหารเนตฺติปฺปภวํ. อาหาโร เอว วา นยนฏฺเฐน ปวตฺตนฏฺเฐน เนตฺตีติ เอวมฺปิ อาหารเนตฺติปฺปภวํ. นาลํ ตทภินนฺทิตุนฺติ ตํ อุปาทานกฺขนฺธปญฺจกํ เอวํ ปจฺจยาธีนวุตฺติกํ, ตโต เอว อนิจฺจํ ทุกฺขญฺจ ตณฺหาทิฏฺฐีหิ อภินนฺทิตุํ อสฺสาเทตุํ น ยุตฺตํ.

ตสฺส นิสฺสรณนฺติ "ชาตํ ภูตนฺ"ติอาทินา วุตฺตสฺส ตสฺส สกฺกายสฺส นิสฺสรณํ นิกฺกโม ๔- อนุปสนฺตสภาวสฺส ราคาทิกิเลสสฺส สพฺพสงฺขารสฺส จ อภาเวน ตทุปสมภาเวน จ ปสตฺถภาเวน จ สนฺตํ, ตกฺกญาณสฺส อโคจรภาวโต อตกฺกาวจรํ, นิจฺจฏฺเฐน ธุวํ, ตโต เอว อชาตํ อสมุปฺปนฺนํ, โสกเหตูนํ อภาวโต อโสกํ, วิคตราคมทิรชตฺตา วิรชํ, สํสารทุกฺขฏฺฏิเตหิ ปฏิปชฺชิตพฺพตฺตา ปทํ, ชาติอาทิทุกฺขธมฺมานํ นิโรธเหตุตาย นิโรโธ ทุกฺขธมฺมานํ, สพฺพสงฺขารานํ อุปสมเหตุตาย สงฺขารูปสโม, ตโต เอว อจฺจนฺตสุขตาย สุโขติ สพฺพปเทหิ อมตมหานิพฺพานเมว โถเมติ. เอวํ ภควา ปฐมคาถาย พฺยติเรกวเสน, ทุติยคาถาย อนฺวยวเสน จ นิพฺพานํ วิภาเวสิ.