วิตณฺฑวาที ปนาห "ทุกฺขตาทฺวยวจนโต ปริยายเทสนาว เวทนตฺตยเทสนา"ติ. โส "มา เหวนฺ"ติสฺส วจนีโย, ยสฺมา ภควตา สพฺพาสํ เวทนานํ ทุกฺขภาโว อธิปฺปายวเสน วุตฺโต "สงฺขารานิจฺจตํ อานนฺท มยา สนฺธาย ภาสิตํ สงฺขารวิปริณามตํ "ยงฺกิญฺจิ เวทยิตํ, สพฺพนฺตํ ทุกฺขสฺมินฺ"ติ, ยทิ ปเนตฺถ เวทนตฺตยเทสนา ปริยายเทสนา สิยา, "อิทํ มยา สนฺธาย ภาสิตํ ติสฺโส เวทนา"ติ วตฺตพฺพํ สิยา, น ปเนตํ วุตฺตํ.

อปิจ อยเมว วตฺตพฺโพ "โก ปนาวุโส เวทนตฺตยเทสนาย อธิปฺปาโย"ติ. สเจ วเทยฺย "มุทุกา ทุกฺขา เวทนา สุขา, อธิมตฺตา ทุกฺขา, มชฺฌิมา อทุกฺขมสุขาติ เวเนยฺยชฺฌาสเยน วุตฺตา. ตาสุ หิ น สตฺตานํ สุขาทิ วฑฺฒี"ติ. โส วตฺตพฺโพ:- โก ปนาวุโส ทุกฺขเวทนาย สภาโว, เยน "สพฺพา เวทนา ทุกฺขา"ติ วุจฺเจยฺยุํ. ยทิ ยาย อุปฺปนฺนาย สตฺตา วิโยคเมว อิจฺฉนฺติ, โส ทุกฺขเวทนาย สภาโว. ยาย จ ปน อุปฺปนฺนาย สตฺตา อวิโยคเมว อิจฺฉนฺติ, ยาย น อุภยํ อิจฺฉนฺติ, สา กถํ ทุกฺขเวทนา สิยา. อถ ยา อตฺตโน นิสฺสยสุขูปฆาตการี ๒- , สา ทุกฺขา. ยา อนุคฺคหการี, สา กถํ ทุกฺขา สิยา. อถ ปน ยทริยา ทุกฺขโต ปสฺสนฺติ, โส ทุกฺขเวทนาย สภาโว, สงฺขารทุกฺขตาย เวทนํ อริยา ทุกฺขโต ปสฺสนฺติ, สา จ อภิณฺหสภาวาติ กถํ ตาสํ เวทนานํ มุทุมชฺฌิมาธิมตฺต- ทุกฺขภาโว สิยา. ยทิ จ สงฺขารทุกฺขตาย เอว เวทนานํ ทุกฺขภาโว สิยา, "ติสฺโส อิมา ภิกฺขเว ทุกฺขตาโย ทุกฺขทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตา สงฺขารทุกฺขตา"ติ ๓- อยํ ทุกฺขตานํ วิภาคเทสนา นิปฺปโยชนา สิยา. ตถา จ สติ

ยํ ปน วุตฺตํ "ทุกฺเข สุขนฺติ สญฺญาวิปลฺลาโส"ติ ๑- ตํ กถนฺติ? วิปริณามทุกฺขตาย สงฺขารทุกฺขตาย จ ยถาภูตานวโพเธน ยา เอกนฺโต สุขสญฺญา, ยา จ ทุกฺขนิมิตฺเต สุขนิมิตฺตสญฺญา, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ. เอวมฺปิ "สุขา ภิกฺขเว เวทนา ทุกฺขโต ทฏฺฐพฺพา"ติ ๒- อิทํ ปน กถนฺติ? อิทํ ปน วิปริณามทสฺสเน ๓- สนฺนิโยชนตฺถํ วุตฺตํ ตสฺส ตตฺถ วิราคุปฺปตฺติยา อุปายภาวโต สุขเวทนาย พหุทุกฺขานุคตภาวโต จ. ตถาหิ ทุกฺขสฺส เหตุภาวโต อเนเกหิ ทุกฺขธมฺเมหิ อนุพทฺธตฺตา จ ปณฺฑิตา สุขมฺปิ ทุกฺขมิจฺเจว ปฏิปนฺนา.