อถ วา ปาเตติ วินิปาเตติ ทุกฺเขติ ปาติ, จิตฺตํ. วุตฺตญฺหิ "จิตฺเตน นียติ โลโก, จิตฺเตน ปริกสฺสตี"ติ. ๗- ตสฺส ปาติโน โมกฺโข เอเตนาติ ปาติโมกฺโข, ปตติ วา เอเตน อปายทุกฺเข สํสารทุกฺเข วาติ ปาติ, ตณฺหาทิสงฺกิเลโส. วุตฺตญฺหิ "ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ, ๘- ตณฺหาทุติโย ปุริโส"ติ ๙- จ อาทิ. ตโต ปาติโต โมกฺโขติ ปาติโมกฺโข. อถ วา ปตติ เอตฺถาติ ปาติ, ฉ อชฺฌตฺติกานิ พาหิรานิ จ อายตนานิ. วุตฺตญฺหิ "ฉสุ โลโก สมุปฺปนฺโน, ฉสุ กุพฺพติ สนฺถวนฺ"ติ. ๑๐- ตโต ฉอชฺฌตฺติกพาหิรายตนสงฺขาตโต ปาติโต โมกฺโขติ ปาติโมกฺโข. อถ วา ปาโต วินิปาโต อสฺส อตฺถีติ ปาตี, สํสาโร. ตโต โมกฺโขติ ปาติโมกฺโข. อถ วา สพฺพโลกาธิปติภาวโต ธมฺมิสฺสโร ภควา ปตีติ วุจฺจติ, มุจฺจติ เอเตนาติ โมกฺโข, ปติโน โมกฺโข เตน ปญฺญตฺตตฺตาติ ปติโมกฺโข. ปติโมกฺโข เอว ปาติโมกฺโข. สพฺพคุณานํ วา มูลภาวโต อุตฺตมฏฺเฐน ปติ จ โส ยถาวุตฺตฏฺเฐน โมกฺโข จาติ ปติโมกฺโข, ปติโมกฺโข เอว ปาติโมกฺโข. ตถา หิ วุตฺตํ "ปาติโมกฺขนฺติ มุขเมตํ ปมุขเมตนฺ"ติ ๑๑- วิตฺถาโร.

@๓ ม.ม. ๑๓/๒๐๖/๑๘๒ ๔ ฉ.ม. อวิชฺชาทินา