@๓ ม.อุ. ๑๔/๑๘๗/๑๖๐ ๔ อภิ.สงฺ. ๓๔/๒๐/๔ สติอายตเน"ติอาทีสุ ๑- การณํ อายตนนฺติ วุจฺจติ. จกฺขฺวาทีสุ จ เต เต จิตตฺเจตสิกา ธมฺมา นิวสนฺติ ตทายตฺตวุตฺติตายาติ จกฺขฺวาทโย เตสํ นิวาสฏฺฐานํ. ตตฺถ จ เต อากิณฺณา ตนฺนิสฺสิตตฺตาติ เต เนสํ อากโร, สโมสรณฏฺฐานญฺจ ตตฺถ วตฺถุทฺวารภาเวน สโมสรณโต, สญฺชาติเทโส จ ตนฺนิสฺสยภาเวน เตสํ ตตฺเถว อุปฺปตฺติโต, การณญฺจ ตทภาเว เตสํ อภาวโตติ, อิติ นิวาสฏฺฐานฏฺเฐน อากรฏฺเฐน สโมสรณฏฺฐานฏฺเฐน สญฺชาติเทสฏฺเฐน การณฏฺเฐนาติ อิเมหิ การเณหิ จกฺขฺวาทีนิ อายตนานีติ วุจฺจนฺติ. เตน วุตฺตํ "ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานนฺ"ติ.

ยทิปิ รูปาทโยปิ ๒- ธมฺมา "รูปํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺเถสา ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชตี"ติ ตณฺหาวตฺถุภาวโต ปิยรูปสาตรูปภาเวน วุตฺตา, จกฺขฺวาทิเก ปน มุญฺจิตฺวา อตฺตภาวปญฺญตฺติยา อภาวโต "มม จกฺขุ มม โสตนฺ"ติอาทินา อธิกสิเนหวตฺถุภวโต ๓- จกฺขฺวาทโย สาติสยํ ปิยรูปํ สาตรูปนฺติ นิทฺเทสํ อรหนฺตีติ ทสฺเสตุํ "ปิยรูปํ สาตรูปนฺติ โข ภิกฺขเว ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนนฺ"ติ วุตฺตํ.

โอรมฺภาคิยานนฺติ เอตฺถ โอรํ วุจฺจติ กามธาตุ, ตปฺปริยาปนฺนา โอรมฺภาคา, ปจฺจยภาเวน เตสํ หิตาติ โอรมฺภาคิยา. ยสฺส สํวิชฺชนฺติ, ตํ ปุคฺคลํ วฏฺฏสฺมึ สํโยเชนฺติ พนฺธนฺตีติ สํโยชนานิ. สกฺกายทิฏฺฐิวิจิกิจฺฉาสีลพฺพตปรามาสกามราค- พฺยาปาทานํ เอตํ อธิวจนํ. เต หิ กามภวูปคานํ สงฺขารานํ ปจฺจยา หุตฺวา รูปารูปธาตุโต เหฏฺฐาภาเวน นิหีนภาเวน โอรมฺภาคภูเตน กามภเวน สตฺเต สํโยเชนฺติ. เอเตเนว เตสํ เหฏฺฐารหทสทิสตา ทีปิตาติ ทฏฺฐพฺพา. อูมิภยนฺติ โข ภิกฺขเว โกธุปายาสสฺเสตํ อธิวจนนฺติ ภายติ เอตสฺมาติ ภยํ, อูมิ เอว ภยนฺติ อูมิภยํ. กุชฺฌนฏฺเฐน โกโธ. เสฺวว จิตฺตสฺส กายสฺส ๔- จ อภิปฺปมทฺทนปเวธนุปฺปาทเนน ทฬฺหํ อายาสนฏฺเฐน อุปายาโส.