อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนฺติ อุทฺธจฺจญฺเจว กุกฺกุจฺจญฺจ. ตตฺถ อุทฺธจฺจํ นาม จิตฺตสฺส อุทฺธตากาโร. กุกฺกุจฺจํ นาม อกตกลฺยาณสฺส กตปาปสฺส ตปฺปจฺจยา วิปฺปฏิสาโร. อุภินฺนมฺปิ "ตตฺถ กตมํ อุทฺธจฺจํ, ยํ จิตฺตสฺส อุทฺธจฺจํ อวูปสโม เจตโส วิกฺเขโป ภนฺตตฺตํ จิตฺตสฺสา"ติอาทินา ๒- วิตฺถาโร. "อกตํ วต เม กลฺยาณํ, อกตํ กุสลํ, อกตํ ภีรุตฺตาณํ, กตํ ปาปํ, กตํ ลุทฺธํ, กตํ กิพฺพิสนฺ"ติอาทินา ๓- ปวตฺติอากาโร เวทิตพฺโพ.

วิจิกิจฺฉาติ พุทฺธาทีสุ สํสโย. ตสฺสา "สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ น อธิมุจฺจติ น สมฺปสีทตี"ติอาทินา, "ตตฺถ กตมา วิจิกิจฺฉา, ยา กงฺขา กงฺขายนา กงฺขายิตตฺตํ วิมติ วิจิกิจฺฉา เทฺวฬฺหกํ เทฺวธาปโถ สํสโย อเนกํสคฺคาโห อาสปฺปนา ปริสปฺปนา อปริโยคาหนา ฉมฺภิตตฺตํ จิตฺตสฺส มโนวิเลโข"ติอาทินา ๔- จ นเยน วิตฺถาโร เวทิตพฺโพ.

เอตฺถ จ อภิชฺฌาพฺยาปาทาทีนํ วิคมวเสน จ ปหานวเสน จ เตสํ วิกฺขมฺภนเมว เวทิตพฺพํ. ยํ สนฺธาย วุตฺตํ:-

"โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ,