ปฐมคาถาวณฺณนา สมตฺตา.

[๓๖] สํสคฺคชาตสฺสาติ กา อุปฺปตฺติ? อยมฺปิ ปจฺเจกโพธิสตฺโต กสฺสปสฺส ภควโต สาสเน วีสติ วสฺสสหสฺสานิ ปุริมนเยเนว สมณธมฺมํ กโรนฺโต กสิณปริกมฺมํ กตฺวา ปฐมชฺฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา นามรูปํ ววตฺถเปตฺวา ลกฺขณสมฺมสนํ กตฺวา อริยมคฺคํ อนธิคมฺม พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺตํ. โส ตโต จุโต พาราณสิรญฺโญ อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิมฺหิ อุปฺปชฺชิตฺวา ปุริมนเยเนว วฑฺฒมาโน ยโต ปภุติ "อยํ อิตฺถี อยํ ปุริโส"ติ วิเสสํ อญฺญาสิ, ตทุปาทาย อิตฺถีนํ หตฺเถ น รมติ, อุจฺฉาทนนฺหาปนมณฺฑนาทิมตฺตมฺปิ น สหติ. ตํ ปุริสา เอว โปเสนฺติ, ถญฺญปายนกาเล ธาติโย กญฺจุกํ ปฏิมุญฺจิตฺวา ปุริสเวเสน ถญฺญํ ปาเยนฺติ. โส อิตฺถีนํ คนฺธํ ฆายิตฺวา สทฺทํ วา สุตฺวา โรทติ, วิญฺญุตํ ปตฺโตปิ อิตฺถิโย ผุสิตุํ ๒- น อิจฺฉติ, เตน ตํ อนิตฺถิคนฺโธเตฺวว สญฺชานึสุ.

ตสฺมึ กุมาเร โสฬสวสฺสิเก ๓- ชาเต ราชา "กุลํ ๔- สณฺฐเปสฺสามี"ติ นานากุเลหิ ตสฺส อนุรูปํ กญฺญํ ๕- อาเนตฺวา อญฺญตรํ อมจฺจํ อาณาเปสิ "กุมารํ รมาเปหี"ติ. อมจฺโจ อุปาเยน ตํ รมาเปตุกาโม ตสฺส อวิทูเร สาณิปาการํ ปริกฺขิปิตฺวา ๖- นาฏกานิ ปโยชาเปสิ. กุมาโร คีตวาทิตสทฺทํ สุตฺวา "กสฺเสโส สทฺโท"ติ อาห. อมจฺโจ "ตเวโส เทว นาฏกิตฺถีนํ สทฺโท, ปุญฺญวนฺตานํ อีทิสานิ นาฏกานิ โหนฺติ, อภิรม เทว มหาปุญฺโญสิ ตฺวนฺ"ติ อาห. กุมาโร อมจฺจํ ทณฺเฑน ตาฬาเปตฺวา นิกฺกฑฺฒาเปสิ. โส รญฺโญ