[๓๘] วํโส วิสาโลติ กา อุปฺปตฺติ? ปุพฺเพ กิร กสฺสปสฺส ภควโต สาสเน ตโย ปจฺเจกโพธิสตฺตา ปพฺพชิตฺวา วีสติวสฺสสหสฺสานิ คตปจฺจาคตวตฺตํ

@๔ ฉ.ม. เวทิตพฺพนฺติ ปูเรตฺวา เทวโลเก อุปฺปนฺนา. ตโต จวิตฺวา เตสํ เสฏฺโฐ ๑- พาราณสิราชกุเล นิพฺพตฺโต, อิตเร ปจฺจนฺตราชกุเลสุ. เต อุโภปิ กมฺมฏฺฐานํ อุคฺคณฺหิตฺวา รชฺชํ ปหาย ปพฺพชิตฺวา อนุกฺกเมน ปจฺเจกพุทฺธา หุตฺวา นนฺทมูลกปพฺภาเร วสนฺตา เอกทิวสํ สมาปตฺติโต วุฏฺฐาย "มยํ กึ กมฺมํ กตฺวา อิมํ โลกุตฺตรสุขํ อนุปฺปตฺตา"ติ อาวชฺเชตฺวา ปจฺจเวกฺขมานา กสฺสปพุทฺธกาเล อตฺตโน จริยํ อทฺทสํสุ. ตโต "ตติโย กุหินฺ"ติ อาวชฺเชนฺตา พาราณสิยํ รชฺชํ กาเรนฺตํ ทิสฺวา ตสฺส คุเณ สริตฺวา "โส ปกติยาว อปฺปิจฺฉตาทิคุณสมนฺนาคโต อโหสิ, อมฺหากญฺเญว โอวาทโก วตฺตา วจนกฺขโม ปาปครหี, หนฺท นํ อารมฺมณํ ทสฺเสตฺวา โมเจสฺสามา"ติ โอกาสํ คเวสนฺตา ตํ เอกทิวสํ สพฺพาลงฺการวิภูสิตํ อุยฺยานํ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา อากาเสนาคนฺตฺวา อุยฺยานทฺวาเร เวฬุคุมฺพมูเล อฏฺฐํสุ. มหาชโน อตฺตโน ๒- ราชทสฺสเนน ราชานํ โอโลเกติ. ตโต ราชา "อตฺถิ นุ โข โกจิ มม ทสฺสเน อพฺยาวโฏ"ติ โอโลเกนฺโต ปจฺเจกพุทฺเธ อทฺทกฺขิ, สห ทสฺสเนเนว จสฺส เตสุ สิเนโห อุปฺปชฺชิ.

โส หตฺถิกฺขนฺธา โอรุยฺห สนฺเตน อุปจาเรน เต อุปสงฺกมิตฺวา "ภนฺเต กึนามา ตุเมฺห"ติ ปุจฺฉิ. เต อาหํสุ "มยํ มหาราช อสชฺชมานา นามา"ติ. ภนฺเต อสชฺชมานาติ เอตสฺส โก อตฺโถติ. อลคฺคนตฺโถ มหาราชาติ. ตโต ตํ เวฬุคุมฺพํ ทสฺเสนฺตา อาหํสุ "เสยฺยถาปิ มหาราช อิมํ เวฬุคุมฺพํ สพฺพโส มูลกฺขนฺธสาขา ๓- สํสิพฺพิตฺวา ฐิตํ อสิหตฺโถ ปุริโส มูเล เฉตฺวา อาวิญฺฉนฺโต น สกฺกุเณยฺย อุทฺธริตุํ, เอวเมว ตฺวํ อนฺโต จ พหิ จ ชฏาย ชฏิโต อาสตฺตวิสตฺโต ตตฺถ ลคฺโค. เสยฺยถาปิ ตสฺส มชฺฌคโตปิ ๔- อยํ วํสกฬีโร อสญฺชาตสาขตฺตา เกนจิ อลคฺโค ฐิโต, สกฺกา จ ปน อคฺเค วา มูเล วา เฉตฺวา อุทฺธริตุํ, เอวเมว มยํ กตฺถจิ อสชฺชมานา สพฺพทิสา คจฺฉามา"ติ ตาวเทว จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา ปสฺสโต เอว รญฺโญ อากาเสน นนฺทมูลกปพฺภารํ อคมํสุ. ตโต ราชา