[๕๔] อฏฺฐาน ตนฺติ กา อุปฺปตฺติ? พาราณสิรญฺโญ กิร ปุตฺโต ทหโร เอว สมาโน ปพฺพชิตุกาโม มาตาปิตโร อามนฺเตสิ, ๔- มาตาปิตโร นํ วาเรนฺติ. โส วาริยมาโนปิ นิพนฺธติเยว "ปพฺพชิสฺสามี"ติ. ตโต นํ ปุพฺเพ วุตฺตํ เสฏฺฐิปุตฺตํ วิย สพฺพํ วตฺวา อนุชานึสุ. ปพฺพชิตฺวา จ อุยฺยาเนเยว วสิตพฺพนฺติ ปฏิชานาเปสุํ, โส ตถา อกาสิ. ตสฺส มาตา ปาโตว วีสติสหสฺสนาฏกิตฺถิปริวุตา อุยฺยานํ คนฺตฺวา ปุตฺตํ ยาคุํ ปาเยตฺวา อนฺตเร ๕- ขชฺชกาทีนิ จ ขาทาเปตฺวา

@๓ สี. ปทุมสทิสโพชฺฌงฺคมหนฺตตาย ๔ ฉ.ม. ยาจิ ๕ ฉ.ม. อนฺตรา ยาว มชฺฌนฺติกสมยํ เตน สทฺธึ สมุลฺลปิตฺวา นครํ ปวิสติ, ปิตา จ มชฺฌนฺติเก อาคนฺตฺวา ตํ โภเชตฺวา อตฺตนาปิ ภุญฺชิตฺวา ทิวสํ เตน สทฺธึ สมุลฺลปิตฺวา สายนฺหสมเย ชคฺคิกปุริเส ๑- ฐเปตฺวา นครํ ปวิสติ. โส เอวํ รตฺตินฺทิวา อวิวิตฺโต วิหรติ. เตน โข ปน สมเยน อาทิจฺจพนฺธุ นาม ปจฺเจกพุทฺโธ นนฺทมูลกปพฺภาเร วิหรติ. โส อาวชฺเชนฺโต ตํ อทฺทส "อยํ กุมาโร ปพฺพชิตุํ อสกฺขิ, ชฏํ ฉินฺทิตุํ น สกฺโกตี"ติ. ตโต ปรํ อาวชฺชิ "อตฺตโน ธมฺมตาย นิพฺพิชฺชิสฺสติ, โน"ติ. อถ "ธมฺมตาย นิพฺพินฺทนฺโต อติจิรํ ภวิสฺสตี"ติ ญตฺวา "ตสฺส อารมฺมณํ ทสฺเสสฺสามี"ติ ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว มโนสิลาตลโต อาคนฺตฺวา อุยฺยาเน อฏฺฐาสิ. ราชปุริโส ทิสฺวา "ปจฺเจกพุทฺโธ อาคโต มหาราชา"ติ รญฺโญ อาโรเจสิ. ราชา "อิทานิ เม ปุตฺโต ปจฺเจกพุทฺเธน สทฺธึ อนุกฺกณฺฐิโต วสิสฺสตี"ติ ปมุทิตมโน หุตฺวา ปจฺเจกพุทฺธํ สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหิตฺวา ตตฺเถว วาสํ ยาจิตฺวา ปณฺณสาลาทิวาวิหารฏฺฐานจงฺกมาทิสพฺพํ กาเรตฺวา วาเสสิ.

โส ตตฺถ วสนฺโต เอกทิวสํ โอกาสํ ลภิตฺวา กุมารํ ปุจฺฉิ "โกสิ ตฺวนฺ"ติ. โส อาห "อหํ ปพฺพชิโต"ติ. ปพฺพชิตา นาม น เอทิสา โหนฺตีติ. "อถ ภนฺเต กีทิสา โหนฺติ, กึ มยฺหํ อนนุจฺฉวิกนฺ"ติ วุตฺเต "ตฺวํ อตฺตโน อนนุจฺฉวิกํ น เปกฺขสิ, นนุ เต มาตา วีสติสหสฺสิตฺถิกาหิ สทฺธึ ปุพฺพณฺหสมเย อาคจฺฉนฺตี อุยฺยานํ อวิวิตฺตํ กโรติ, ปิตา มหตา พลกาเยน สายนฺหสมเย, ชคฺคนกปุริสา สกลรตฺตึ, ปพฺพชิตา นาม ตว สทิสา น โหนฺติ, เอทิสา ปน โหนฺตี"ติ. ตตฺร ฐิตสฺเสว อิทฺธิยา หิมวนฺเต อญฺญตรํ วิหารํ ทสฺเสสิ. โส ตตฺถ ปจฺเจกพุทฺเธ อาลมฺพนพาหํ นิสฺสาย ฐิเต จ จงฺกมนฺเต จ รชนกมฺมสูจิกมฺมาทีนิ กโรนฺเต จ ทิสฺวา อาห "ตุเมฺห อิธ นาคจฺฉถ, ปพฺพชฺชา