ยานีธ ภูตานีติ ปฐมาคาถา. ตตฺถ ยานีติ ยาทิสานิ อปฺเปสกฺขานิ วา มเหสกฺขานิ วา. อิธาติ อิมสฺมึ ปเทเส, ตสฺมึ ขเณ สนฺนิปาตฏฺฐานํ สนฺธายาห. ภูตานีติ กิญฺจาปิ ภูตสทฺโท "ภูตสฺมึ ปาจิตฺติยนฺ"ติ เอวมาทีสุ ๓- วิชฺชมานํ. ๔- "ภูตมิทนฺติ ภิกฺขเว สมนุปสฺสถา"ติ เอวมาทีสุ ๕- ขนฺธปญฺจกํ. ๖- "จตฺตาโร โข ภิกฺขเว มหาภูตา เหตู"ติ เอวมาทีสุ ๗- จตุพฺพิเธ ปฐวีธาตฺวาทิรูเป. "โย จ กาลฆโส ภูโต"ติ เอวมาทีสุ ๘- ขีณาสวํ ๙- "สพฺเพว นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสยนฺ"ติ เอวมาทีสุ ๑๐- สพฺพสตฺเต. "ภูตคามปาตพฺยตายา"ติ เอวมาทีสุ ๑๑- รุกฺขาทิเก. "ภูตํ ภูตโต สญฺชานาตี"ติ เอวมาทีสุ ๑๒- จาตุมฺมหาราชิกานํ เหฏฺฐา สตฺตนิกายํ อุปาทาย วตฺตติ. อิธ ปน อวิเสสโต อมนุสฺเสสุ ทฏฺฐพฺโพ.
สมาคตานีติ สนฺนิปติตานิ. ภุมฺมานีติ ภูมิยํ นิพฺพตฺตานิ. วาอิติ วิกปฺปเน. เตน ยานีธ ภุมฺมานิ วา ภูตานิ สมาคตานีติ อิมเมกํ วิกปฺปํ กตฺวา ปุน ทุติยํ วิกปฺปํ กาตุํ "ยานิ ว อนฺตลิกฺเข"ติ อาห. อนฺตลิกฺเข วา ยานิ ภูตานิ นิพฺพตฺตานิ, ตานิ สพฺพานิ อิธ สมาคตานีติ อตฺโถ. เอตฺถ จ ยามโต ยาว อกนิฏฺฐํ, ตาว นิพฺพตฺตานิ ภูตานิ อากาเส ปาตุภูตวิมาเน นิพฺพตฺตตฺตา "อนฺตลิกฺเข ภูตานี"ติ เวทิตพฺพานิ. ตโต เหฏฺฐา สิเนรุโต ปภูติ ยาว ภูมิยํ รุกฺขลตาทีสุ อธิวฏฺฐานิ ภูมิยญฺจ นิพฺพตฺตานิ ภูตานิ, ตานิ สพฺพานิ ภูมิยํ ปฏิพทฺเธสุ จ รุกฺขลตาปพฺพตาทีสุ นิพฺพตฺตตฺตา "ภุมฺมานิ ภูตานี"ติ เวทิตพฺพานิ.
เอวํ ภควา สพฺพาเนว อมนุสฺสภูตานิ "ภุมฺมานิ วา ยานิว อนฺตลิกฺเข"ติ ทวีหิ ปเทหิ วิกปฺเปตฺวา ปุน เอเกน ปเทน ปริคฺคเหตฺวา ทสฺเสตุํ