เอวมิมสฺส ปจฺฉาภตฺตกิจฺจสฺส โลกโวโลกนสงฺขาเต จตุตฺถภาคาวสาเน พุทฺธธมฺมสํเฆสุ ทานสีลอุโปสถกมฺมาทีสุ จ อกตาธิกาเร จ กตาธิกาเร จ อนุปนิสฺสยสมฺปนฺเน จ อุปนิสฺสยสมฺปนฺเน จ สตฺเต ปสฺสิตุํ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต กสิภารทฺวาชํ พฺราหฺมณํ อรหตฺตุปนิสฺสยสมฺปนฺนํ ทิสฺวา "ตตฺถ มยิ คเต กถา ปวตฺติสฺสติ, ตโต กถาวสาเน ธมฺมเทสนํ สุตฺวา เอส พฺราหฺมโณ ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสตี"ติ จ ญตฺวา ตตฺถ คนฺตฺวา กถํ สมุฏฺฐาเปตฺวา อิมํ สุตฺตํ อภาสิ.

ตตฺถ เอวมฺเม สุตนฺติอาทิ อายสฺมตา อานนฺเทน ปฐมมหาสงฺคีติกาเล ธมฺมสงฺคีตึ กโรนฺเตน อายสฺมตา มหากสฺสปตฺเถเรน ปุฏฺเฐน ปญฺจนฺนํ อรหนฺตสตานํ วุตฺตํ, "อหํ โข สมณ กสามิ จ วปฺปามิ ๓- จา"ติ กสิภารทฺวาเชน วุตฺตํ, "อหมฺปิ โข พฺราหฺมณ กสามิ จ วปฺปามิ จา"ติอาทิ ภควตา วุตฺตํ, ตเทตํ สพฺพมฺปิ สโมธาเนตฺวา "กสิภารทฺวาชสุตฺตนฺ"ติ วุจฺจติ.

ตตฺถ เอวนฺติ อยํ อาการนิทสฺสนาวธารณตฺโถ เอวํสทฺโท. อาการตฺเถน หิ เอเตน เอตมตฺถํ ทีเปติ:- นานานยนิปุณมเนกชฺฌาสยสมุฏฺฐานมตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺนํ วิวิธปาฏิหาริยํ ธมฺมตฺถเทสนาปฏิเวธคมฺภีรํ สพฺพสตฺเตหิ สกสกภาสานุรูป- มุปลกฺขณิยสภาวํ ตสฺส ภควโต วจนํ, ตํ สพฺพปฺปกาเรน ๑- โก สมตฺโถ วิญฺญาตุํ, อถ โข เอวมฺเม สุตํ, มยาปิ เอเกนากาเรน สุตนฺติ. นิทสฺสนตฺเถน "นาหํ สยมฺภู, น มยา อิทํ สจฺฉิกตนฺ"ติ อตฺตานํ ปริโมเจนฺโต "เอวมฺเม สุตํ, มยา เอวํ สุตนฺ"ติ อิทานิ วตฺตพฺพํ สกลํ สุตฺตํ นิทสฺเสติ. อวธารณตฺเถน "เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ พหุสฺสุตานํ ยทิทํ อานนฺโท, คติมนฺตานํ, สติมนฺตานํ, ธิติมนฺตานํ, อุปฏฺฐากานํ ยทิทํ อานนฺโท"ติ ๒- เอวํ ภควตา ปสตฺถภาวานุรูปํ อตฺตโน ธารณพลํ ทสฺเสนฺโต สตฺตานํ โสตุกมฺยตํ ชเนติ "เอวมฺเม สุตํ ตญฺจ อตฺถโต วา พฺยญฺชนโต วา อนูนมนธิกํ, เอวํ น อญฺญถา ทฏฺฐพฺพนฺ"ติ. เม สุตนฺติ เอตฺถ มยาสทฺทตฺโถ เมสทฺโท, โสตทฺวารวิญฺญาณตฺโถ สุตสทฺโท. ตสฺมา เอวมฺเม สุตนฺติ เอวํ มยา โสตวิญฺญาณปุพฺพงฺคมาย โสตวิญฺญาณวีถิยา ๓- อุปธาริตนฺติ วุตฺตํ โหติ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๓,๕๓๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. กสิภารทวาชสูตร”