[๑๗๐] อถ เนสํ ยกฺขานํ เตเชน จ ปญฺญาย จ อตฺถาย ๔- จ อคฺโค เหมวโต ยถาธิปฺเปตํ ปุจฺฉิตพฺพํ ปุจฺฉนฺโต "กิสฺมึ โลโก"ติ อิมํ คาถมาห. ตสฺสาทิปาเท กิสฺมินฺติ ภาเวน ภาวลกฺขเณ ภุมฺมวจนํ, กิสฺมึ อุปฺปนฺเน โลโก สมุปฺปนฺโน โหติ, ๕- อยํ หิ เอตฺถ อธิปฺปาโย. สตฺตโลกสงฺขารโลเก สนฺธาย

@๔ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ๕ ฉ.ม. โหตีติ ปุจฺฉติ. กิสฺมึ กุพฺพติ สนฺถวนฺติ อหนฺติ วา มมนฺติ วา ตณฺหาทิฏฺฐิสนฺถวํ กิสมึ กุพฺพติ, อธิกรณตฺเถ ภุมฺมวจนํ. กิสฺส โลโกติ อุปโยคตฺเถ สามิวจนํ, กึ อุปาทาย โลโกติ สงฺขฺยํ คจฺฉตีติ อยํ หิ เอตฺถ อธิปฺปาโย. กิสฺมึ โลโกติ ภาเวน ภาวลกฺขณาธิกรณตฺเถสุ ๑- ภุมฺมวจนํ. กิสฺมึ สติ เกน การเณน โลโก วิหญฺญติ ปีฬียติ พาธียตีติ อยํ หิ เอตฺถ อธิปฺปาโย.

[๑๗๑] อถ ภควา ยสฺมา ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ อุปฺปนฺเนสุ สตฺตโลโก จ ธนธญฺญาทิวเสน สงฺขารโลโก จ อุปฺปนฺโน โหติ, ยสฺมา เจตฺถ สตฺตโลโก เตเสฺวว ฉสุ ทุวิธมฺปิ สนฺถวํ กโรติ. จกฺขฺวายตนํ วา หิ "อหํ มมนฺ"ติ คณฺหนฺโต ๒- คณฺหาติ อวเสเสสุ วา อญฺญตรํ. ยถาห "จกฺขุ อตฺตาติ โย วเทยฺย, ตํ น อุปปชฺชตี"ติอาทิ. ๓- ยสฺมา จ เอตานิเยว ฉ อุปาทาย ทุวิโธปิ โลโกติ สงฺขฺยํ คจฺฉติ, ยสฺมา จ เตเสฺวว ฉสุ สติ สตฺตโลโก ทุกฺขปาตุภาเวน วิหญฺญติ, ยถาห:-