๑๐. อาฬวกสุตฺตวณฺณนา

เอวมฺเม สุตนฺติ อาฬวกสุตฺตํ. กา อุปฺปตฺติ? อตฺถวณฺณนานเยเนวสฺส อุปฺปตฺติ อาวิภวิสฺสติ. อตฺถวณฺณนาย จ "เอวมฺเม สุตํ, เอกํ สมยํ ภควา"ติ เอตํ วุตฺตตฺถเมว. อาฬวิยํ วิหรติ อาฬวกสฺส ยกฺขสฺส ภวเนติ เอตฺถ ปน กา อาฬวี, กสฺมา จ ภควา ตสฺส ยกฺขสฺส ภวเน วิหรตีติ? วุจฺจเต:- อาฬวีติ ตํ ๑- รฏฺฐมฺปิ นครมฺปิ วุจฺจติ, ตทุภยมฺปิ อิธ วฏฺฏติ. อาฬวินครสฺส หิ สมีเป วิหรนฺโตปิ "อาฬวิยํ วิหรตี"ติ วุจฺจติ. ตสฺส จ นครสฺส สมีเป อวิทูเร คาวุตมตฺเต ตํ ภวนํ, อาฬวิรฏฺเฐ วิหรนฺโตปิ "อาฬวิยํ วิหรตี"ติ วุจฺจติ, อาฬวิรฏฺเฐ เอตํ ๒- ภวนํ.

ยสฺมา ปน อาฬวโก ราชา วิวิธนาฏกุปโภคํ ฉฑฺเฑตฺวา โจรปฏิพาหนตฺถํ ปฏิราชนิเสธนตฺถํ พฺยายามกรณตฺถญฺจ ๓- สตฺตเม สตฺตเม ทิวเส มิควํ คจฺฉนฺโต เอกทิวสํ พลกาเยน สทฺธึ กติกมกาสิ "ยสฺส ปสฺเสน มิโค ปลายติ, ตสฺเสว โส ภาโรติ. อถ ตสฺเสว ปสฺเสน มิโค ปลายติ, ๔- ชวสมฺปนฺโน ราชา ธนุํ คเหตฺวา ปตฺติโกว ติโยชนํ ตํ มิคํ อนุพนฺธิ. เอณิมิคา จ ติโยชนเวคา ๕- โหนฺติ. อถ ปริกฺขีณชวํ ตํ มิคํ อุทกํ ปวิสิตฺวา ฐิตํ วธิตฺวา ทฺวิธา เฉตฺวา อนตฺถิโกปิ มํเสน "นาสกฺขิ มิคํ คเหตุนฺ"ติ อปราธโมจนตฺถํ ๖- กาเชนาทาย อาคจฺฉนฺโต นครสฺส อวิทูเร พหลปตฺตปลาสํ มหานิโคฺรธํ ทิสฺวา ปริสฺสมวิโนทนตฺถํ ตสฺส มูลํ อุปคโต. ตสฺมึ จ นิโคฺรเธ อาฬวโก ยกฺโข เวสฺสวณมหาราชสฺส สนฺติกา ๗- วรํ ลภิตฺวา มชฺฌนฺหิกสมเย ตสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย ผุฏฺโฐกาสํ ปวิฏฺเฐ ปาณิโน ขาทนฺโต ปฏิวสติ, โส ตํ ทิสฺวา ขาทิตุํ