@๒ สี. สพฺพปฺปกาเรปิ, ฉ.ม. สพฺพปฺปกาเรนปิ ๓ ฉ.ม. สมฺปตฺติภเว อุทฺธุมาตโกติ สณฺฐานวิปตฺตึ ทสฺเสติ. วินีลโกติ ฉวิราควิปตฺตึ. ตทุภเยน จ รูปมทปฺปหาเน วณฺณโปกฺขรตํ ปฏิจฺจ มานปฺปหาเน จ นิโยเชติ. อปวิทฺโธติ คเหตพฺพาภาวํ ทสฺเสติ. สุสานสฺมินฺติ อนฺโต อธิวาเสตุมนรหํ ชิคุจฺฉนียภาวํ. ตทุภเยนปิ "มมนฺ"ติ คาหสฺส สุภสญฺญาย จ ปหาเน นิโยเชติ. อนเปกฺขา โหนฺติ ญาตโยติ ปฏิกิริยาภาวํ ทสฺเสติ. เตน จ ปริวารมทปฺปหาเน นิโยเชติ.
[๒๐๓] เอวมิมาย คาถาย อปริภินฺนาวิญฺญาณกวเสน อสุภํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ปริภินฺนวเสนาปิ ทสฺเสตุํ "ขาทนฺติ นนฺ"ติ คาถมาห. ตตฺถ เย จญฺเญติ เย จญฺเญปิ กากกุลลาทโย กุณปภกฺขา ปาณิโน สนฺติ, เตปิ นํ ขาทนฺตีติ อตฺโถ. เสสมุตฺตานเมว.
[๒๐๔] เอวํ "จรํ วา"ติอาทินา นเยน สุญฺญตกมฺมฏฺฐานวเสน, "อฏฺฐินฺหารูหิ สํยุตฺโต"ติอาทินา สวิญฺญาณกาสุภวเสน, "ยทา จ โส มโต เสตี"ติอาทินา อวิญฺญาณกาสุภวเสน กายํ ทสฺเสตฺวา เอวํ นิจฺจสุขตฺตภาวสุญฺเญ เอกนฺตอสุเภ จาปิ กายสฺมึ "สุภโต นํ มญฺญติ พาโล, อวิชฺชาย ปุรกฺขโต"ติ อิมินา พาลสฺส วุตฺตึ ปกาเสตฺวา อวิชฺชามุเขน จ วฏฺฏํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ตตฺถ ปณฺฑิตสฺส วุตฺตึ ปริญฺญามุเขน จ วิวฏฺฏํ ทสฺเสตุํ "สุตฺวาน พุทฺธวจนนฺ"ติ อารภิ.
ตตฺถ สุตฺวานาติ โยนิโส นิสาเมตฺวา. พุทฺธวจนนฺติ กายวิจฺฉนฺทนกรํ พุทฺธวจนํ. ภิกฺขูติ เสกฺโข วา ปุถุชฺชโน วา. ปญฺญาณวาติ ปญฺญาณํ วุจฺจติ วิปสฺสนา อนิจฺจาทิปฺปกาเรสุ ปวตฺตตฺตา, ตาย สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. อิธาติ สาสเน. โส โข นํ ปริชานาตีติ โส อิมํ กายํ ตีหิ ปริญฺญาหิ ปริชานาติ. กถํ? ยถา นาม กุสโล วาณิโช อิทญฺจิทญฺจาติ ภณฺฑํ โอโลเกตฺวา "เอตฺตเกเนว ๑- คหิเต เอตฺตโก นาม อุทโย ภวิสฺสตี"ติ ตุลยิตฺวา ตถา กตฺวา ปุน สอุทยํ มูลํ คณฺหนฺโต ตํ ภณฺฑํ ฉฑฺเฑติ, เอวเมว ๒- "อฏฺฐินฺหารุอาทโย อิเม เกสโลมาทโย จา"ติ ญาณจกฺขุนา โอโลเกนฺโต ญาตปริญฺญาย ปริชานาติ, "อนิจฺจา เอเต ธมฺมา ทุกฺขา อนตฺตา"ติ ตุลยนฺโต ตีรณปริญฺญาย ปริชานาติ, เอวํ ตีเรตฺวา ๓- อริยมคฺคํ ปาปุณนฺโต ตตฺถ ฉนฺทราคปฺปหาเนน ปหานปริญฺญาย ปริชานาติ. สวิญฺญาณกาวิญฺญาณกอสุภวเสน วา ปสฺสนฺโต ญาตปริญฺญาย ปริชานาติ, อนิจฺจาทิวเสน ปสฺสนฺโต ตีรณปริญฺญาย, อรหตฺตมคฺเคน ตโต ฉนฺทราคํ อวกฑฺฒิตฺวา ๔- ตํ ปชหนฺโต ปหานปริญฺญาย ปริชานาติ.