@๓-๓ ฉ.ม. ลิมฺปิตฺวา วิตานํ สพฺพมฺปิ ๑- เวสาลิมนุวิจรนฺโต อารกฺขํ กตฺวา เวสาลินครวาสีหิ สทฺธึ อาคนฺตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. ตตฺถ ภควา สพฺเพสํ ตเทว รตนสุตฺตํ อภาสิ. ๒-

[๒๒๔] ตตฺถ ยานีธ ภูตานีติ ปฐมคาถาย ยานีติ ยาทิสานิ อปฺเปสกฺขานิ วา มเหสกฺขานิ วา. อิธาติ อิมสฺมึ ปเทเส, ตสฺมึ ขเณ สนฺนิปติตฏฺฐานํ สนฺธายาห. ภูตานีติ กิญฺจาปิ ภูตสทฺโท "ภูตสฺมึ ปาจิตฺติยนฺ"ติเอวมาทีสุ ๓- วิชฺชมาเน, "ภูตมิทนฺติ ภิกฺขเว สมนุปสฺสถา"ติเอวมาทีสุ ๕- ขนฺธปญฺจเก, "จตฺตาโร โข ภิกฺขุ มหาภูตา เหตู"ติเอวมาทีสุ ๕- จตุพฺพิเธ ปถวีธาตฺวาทิรูเป, "โย จ กาลฆโส ภูโต"ติเอวมาทีสุ ๖- ขีณาสเว, "สพฺเพว นิกฺขิปิสฺสนฺติ, ภูตา โลเก สมุสฺสยนฺ"ติ เอวมาทีสุ ๗- สพฺพสตฺเต, "ภูตคามปาตพฺยตาย ปาจิตฺติยนฺ"ติเอวมาทีสุ ๘- รุกฺขาทิเก, "ภูเต ภูตโต สญฺชานาตี"ติเอวมาทีสุ ๙- จาตุมหาราชิกานํ เหฏฺฐา สตฺตนิกายํ อุปาทาย วตฺตติ, อิธ ปน อวิเสสโต อมนุสฺเสสุ ทฏฺฐพฺโพ.

สมาคตานีติ สนฺนิปติตานิ, ภุมฺมานีติ ภูมิยํ นิพฺพตฺตานิ. วา อิติ วิกปฺปเน. เตน ยานีธ ภุมฺมานิ วา ภูตานิ สมาคตานีติ อิมํ เอกํ วิกปฺปํ กตฺวา ปุน ทุติยํ วิกปฺปํ กาตุํ "ยานิ ว อนฺตลิกฺเข"ติ อาห. อนฺตลิกฺเข วา ยานิ ภูตานิ นิพฺพตฺตานิ, ตานิ สพฺพานิ อิธ สมาคตานีติ อตฺโถ. เอตฺถ จ ยามโต ยาว อกนิฏฺฐํ, ตาว นิพฺพตฺตานิ ภูตานิ อากาเส ปาตุภูตวิมาเนสุ นิพฺพตฺตตฺตา "อนฺตลิกฺเข ภูตานี"ติ เวทิตพฺพานิ. ตโต เหฏฺฐา สิเนรุโต ปภุติ ยาว ภูมิยํ รุกฺขลตาทีสุ อธิวตฺถานิ ปถวิยญฺจ นิพฺพตฺตานิ ภูตานิ, ตานิ สพฺพานิ ภูมิยํ ภูมิปฏิพทฺเธสุ จ รุกฺขลตาปพฺพตาทีสุ นิพฺพตฺตตฺตา "ภุมฺมานิ ภูตานี"ติ เวทิตพฺพานิ.