วนปฺปคุมฺเพติ คาถาวณฺณนา

[๑๓] เอวํ สํฆปริยาปนฺนานํ ปุคฺคลานํ เตน เตน คุณปฺปกาเรน สํฆาธิฏฺฐานํ สจฺจํ วตฺวา อิทานิ ยฺวายํ ภควตา รตนตฺตยคุณํ ทีเปนฺเตน อิธ สงฺเขเปน อญฺญตฺถ จ วิตฺถาเรน ปริยตฺติธมฺโม เทสิโต, เตน ปุน ๒- พุทฺธาธิฏฺฐานํ สจฺจํ วตฺตุมารทฺโธ "วนปฺปคุมฺเพ ยถา ผุสฺสิตคฺเค"ติ. ตตฺถ อาสนฺนสนฺนิเวสววตฺถิตานํ รุกฺขานํ สมูโห วนํ, มูลสารเผคฺคุตจสาขาปลาเสหิ ปพุทฺโธ ๓- คุมฺโพ ปคุมฺโพ, วเน ปคุมฺโพ ๔- วนปฺปคุมฺโพ. สฺวายํ "วนปฺปคุมฺเพ"ติ วุตฺโต, เอวมฺปิ หิ วนสณฺโฑติ ๕- วตฺตุํ ลพฺภติ "อตฺถิ สวิตกฺกสวิจาเรปิ, อตฺถิ อวิตกฺกอวิจารมตฺเตปิ, สุเข ทุกฺเข ชีเว"ติอาทีสุ ๖- วิย. ยถาติ อุปมาวจนํ. ๗- ผุสฺสิตานิ อคฺคานิ อสฺสาติ ผุสฺสิตคฺโค, สพฺพสาขาปสาขาสุ สญฺชาตปุปฺโผติ อตฺโถ. โส ปุพฺเพ วุตฺตนเยเนว "ผุสฺสิตคฺเค"ติ วุตฺโต. คิมฺหานมาเส ปฐมสฺมึ คิมฺเหติ เย จตฺตาโร คิมฺหมาสา, ๘- เตสํ จตุนฺนํ คิมฺหานํ ๙- เอกสฺมึ มาเส. กตมสฺมึ มาเส อิติ เจ? ปฐมสฺมึ คิมฺเห, จิตฺรมาเสติ อตฺโถ. โส หิ "ปฐมคิมฺโห"ติ จ "พาลวสฺสาโน"ติ ปวุจฺจติ. ๑๐- ตโต ปรํ ปทตฺถโต ปากฏเมว.

อยมฺปเนตฺถ ปิณฺฑตฺโถ:- ยถา ปฐมคิมฺหนามเก พาลวสฺสาเน ๑๑- นานาวิธรุกฺขคหเณ ๑๒- วเน สุปุปฺผิตคฺคสาโข ๑๓- ตรุณรุกฺขคจฺฉปริยายนาโม ปคุมฺโพ อติวิย สสฺสิรีโก โหติ, เอวเมว ๑๔- ขนฺธายตนาทีหิ สติปฏฺฐานสมฺมปฺปธานาทีหิ