[๕๕๙] ขตฺติยาติ ชาติขตฺติยา. โภชาติ โภคิยา. ราชาโนติ เย เกจิ รชฺชํ กาเรนฺตา. อนุยนฺตาติ อนุคามิโน เสวกา. ราชาภิราชาติ ราชูนํ

[๕๖๐] เอวํ วุตฺเต ภควา "เย เต ภวนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เต สเก วณฺเณ ภญฺญมาเน อตฺตานํ ปาตุกโรนฺตี"ติ อิมํ เสลสฺส มโนรถํ ปูเรนฺโต อาห "ราชาหมสฺมี"ติ. ตตฺรายมธิปฺปาโย:- ยํ โข มํ ตฺวํ เสล ยาจสิ "ราชา อรหสิ ภวิตุํ จกฺกวตฺตี"ติ, เอตฺถ อปฺโปสฺสุกฺโก โหหิ, ราชาหมสฺมิ, สติ จ ราชตฺเต ยถา อญฺโญ ราชา สมาโนปิ โยชนสตํ วา อนุสาสติ, เทฺว ตีณิ วา จตฺตาริ วา ปญฺจ วา โยชนสตานิ โยชนสหสฺสํ วา จกฺกวตฺติ หุตฺวาปิ จตุทีปปริยนฺตมหนฺตํ วา นาหเมวํ ปริจฺฉินฺนวิสโย. อหํ หิ ธมฺมราชาว ๒- อนุตฺตโร ภวคฺคโต อวีจิปริยนฺตํ กตฺวา ติริยํ อปฺปเมยฺยา โลกธาตุโย อนุสาสามิ. ยาวตา หิ อปททิปทาทิเภทา ๓- สตฺตา, อหํ เตสํ อคฺโค. น หิ เม โกจิ สีเลน วา ฯเปฯ วิมุตฺติญาณทสฺสเนน วา ปฏิภาโค อตฺถิ. สฺวาหํ เอวํ ธมฺมราชา อนุตฺตโร อนุตฺตเรเนว จตุสติปฏฺฐานาทิเภทโพธิ- ปกฺขิยสงฺขาเตน ธมฺเมน จกฺกํ วตฺเตมิ "อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา"ติอาทินา อาณาจกฺกํ, "อิทํ โข ปน ภิกฺขเว ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺ"ติ- อาทินา ๔- ปริยตฺติธมฺเมน ธมฺมจกฺกเมว วา. จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยนฺติ ยํ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ โหติ สมเณน วา ฯเปฯ เกนจิ วา โลกสฺมินฺติ.

[๕๖๑-๒] เอวํ อตฺตานํ อาวิกโรนฺตํ ภควนฺตํ ทิสฺวา ปีติโสมนสฺสชาโต เสโล ปุน ๕- ทฬฺหีกรณตฺถํ "สมฺพุทฺโธ ปฏิชานาสี"ติ คาถาทฺวยมาห. ตตฺถ โก นุ เสนาปตีติ ธมฺมรญฺโญ โภโต ธมฺเมน ปวตฺติตสฺส ธมฺมจกฺกสฺส อนุปฺปวตฺตโก เสนาปติ โกติ ปุจฺฉิ.