[๖๕๙] ปฏิจฺจสมุปฺปาททสฺสาติ "อิมินา ปจฺจเยน เอวํ โหตี"ติ เอวํ ปฏิจฺจสมุปฺปาททสฺสาวิโน. กมฺมวิปากโกวิทาติ สมฺมานาวมานารเห กุเล กมฺมวเสน อุปฺปตฺติ โหติ, อญฺญาปิ หีนปณีตตา หีนปณีเต กมฺเม วิปจฺจมาเน โหตีติ เอวํ กมฺมวิปากกุสลา.

[๖๖๐] "กมฺมุนา วตฺตตี"ติ คาถาย ปน "โลโก"ติ วา "ปชา"ติ วา "สตฺตา"ติ วา เอโกเยว อตฺโถ, วจนมตฺตเมว จ นานํ. ๖- ปุริมปเทน เจตฺถ

@๔ ฉ.ม. เต ปพฺรุวนฺติ ๕ ฉ.ม. อยํ สทฺโท น ทิสฺสติ ๖ อิ. วจนมตฺเต เภโท "อติถิ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา ฯเปฯ เสฏฺโฐ สชฺชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานนฺ"ติ ๑- อิมิสฺสา ทิฏฺฐิยา นิเสโธ เวทิตพฺโพ. กมฺมุนา หิ วตฺตติ ตาสุ ตาสุ คตีสุ อุปฺปชฺชติ โลโก, น ตสฺส โกจิ สชฺชิตาติ. ๒- ทุติเยน "เอวํ กมฺมุนา อุปฺปนฺโนปิ จ ปวตฺติยมฺปิ อตีตปจฺจุปฺปนฺนเภเทน กมฺมุนา เอว ปวตฺตติ, สุขทุกฺขานิ ปจฺจนุโภนฺโต หีนปณีตาทิภาวํ อาปชฺชนฺโต ปวตฺตตี"ติ ทสฺเสติ. ตติเยน ตเมวตฺถํ นิคเมติ "เอวํ สพฺพถาปิ กมฺมนิพนฺธนา สตฺตา สมฺเมเนว พทฺธา หุตฺวา ปวตฺตนฺติ, น อญฺญถา"ติ. จตุตฺเถน ตเมวตฺถํ ๓- อุปมาย วิภาเวติ รถสฺสาณีว ยายโตติ. ยถา รถสฺส ยายโต อาณิ นิพนฺธนํ โหติ, น ตาย อนิพทฺโธ ยาติ, ๔- เอวํ โลกสฺส อุปฺปชฺชโต จ ปวตฺตโต จ กมฺมํ นิพนฺธนํ, น เตน อนิพทฺโธ ๕- อุปฺปชฺชติ นปฺปวตฺตติ.