รญฺโญ สีสํ องฺเกนาทาย นิสินฺนิตฺถี "อิมา มํ โอหาย กีฬนฺตี"ติ ตาสุ อิสฺสาปกตา อูรุํ จาเลตฺวา ราชานํ ปโพเธสิ, ราชา ปฏิพุชฺฌิตฺวา อิตฺถาคารํ อปสฺสนฺโต "กุหึ อิมา วสลิโย"ติ. สา อาห "ตุเมฺหสุ อพหุกตา `สมณํ รมยิสฺสามา'ติ คตา"ติ. โส กุทฺโธ ๑- เถราภิมุโข อคมาสิ. ตา อิตฺถิโย ราชานํ ทิสฺวา เอกจฺจา อุฏฺฐหึสุ, เอกจฺจา "มหาราช ปพฺพชิตสฺส สนฺติเก ธมฺมํ สุณามา"ติ น อุฏฺฐหึสุ. โส ตาสุ ๒- ภิยฺโยโส มตฺตาย กุทฺโธ ๑- เถรํ อวนฺทิตฺวาว "กิมตฺถํ อาคโตสี"ติ อาห. วิเวกตฺถํ มหาราชาติ. โส "วิเวกตฺถาย อาคโต เอวํ อิตฺถาคารปริวุโต นิสีทนฺตี"ติ วตฺวา "ตว วิเวกํ กเถหี"ติ อาห. เถโร วิสารโทปิ วิเวกกถาย "นายํ อญฺญาตุกาโม ปุจฺฉตี"ติ ตุณฺหี อโหสิ. ราชา "สเจ น กเถสิ, ตมฺพกิปิลฺลิเกหิ ตํ ขาทาเปสฺสามี"ติ อญฺญตรสฺมึ อโสกรุกฺเข ตมฺพกิปิลฺลิกปุฏํ คณฺหนฺโต อตฺตโนว อุปริ วิกิริ. โส สรีรํ ปุญฺฉิตฺวา อญฺญํ ปุฏํ คเหตฺวา เถราภิมุโข อคมาสิ. เถโร "สจายํ ราชา มยิ อปรชฺเฌยฺย, อปายาภิมุโข ภเวยฺยา"ติ ตํ อนุกมฺปมาโน อิทฺธิยา อากาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา คโต.

ตา ๓- อิตฺถิโย อาหํสุ "มหาราช อญฺเญ ราชาโน อีทิสํ ปพฺพชิตํ ทิสฺวา ปุปฺผคนฺธาทีหิ ปูเชนฺติ, ตฺวํ ตมฺพกิปิลฺลิกปุเฏน อาสาเทตุํ อารทฺโธ อโหสิ, กุลวํสํ นาเสตุํ อุฏฺฐิโต"ติ. โส อตฺตโน โทสํ ญตฺวา หุตฺวา อุยฺยานปาลํ ปุจฺฉิ "อญฺญมฺปิ ทิวสํ เถโร อิธาคจฺฉตี"ติ. อาม มหาราชาติ. เตน หิ

ตตฺถ สตฺโตติ ลคฺโค. คุหายนฺติ กาเย. กาโย หิ ราคาทีนํ วาลานํ วสโนกาสโต "คุหา"ติ วุจฺจติ. พหุนาภิฉนฺโนติ พหุนา ราคาทิกิเลสชาเลน อภิจฺฉนฺโน. เอเตน อชฺฌตฺตพนฺธนํ วุตฺตํ. ติฏฺฐนฺติ ราคาทิวเสน ติฏฺฐนฺโต. นโรติ สตฺโต. โมหนสฺมึ ปคาโฬฺหติ โมหนํ วุจฺจนฺติ กามคุณา. เอตฺถ หิ เทวมนุสฺสา มุยฺหนฺติ, เตสุ อชฺโฌคาโฬฺห หุตฺวา. เอเตน พหิทฺธาพนฺธนํ วุตฺตํ. ทูเร วิเวกา หิ ตถาวิโธ โสติ โส ตถารูโป นโร ติวิธาปิ กายวิเวกาทิกา วิเวกา ทูเร อนาสนฺเน. กึการณา? กามา หิ โลเก น หิ สุปฺปหายา, ยสฺมา โลเก กามา สุปฺปหายา น โหนฺตีติ วุตฺตํ โหติ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๔,๓๐๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. คุหัฏฐกสูตร”