@๓ ฉ.ม. ปญฺจวิธตฺตํ วิญฺญายติ, สี. ปจฺจจตฺตํ ปญฺญปิยติ กมฺมพนฺโธ. ๑- คหฏฺฐานมฺปน เอกสฺมึ ภินฺเน เอกเมว ภินฺนํ โหติ, ยโต เตสํ ตํ สมาทาเนเนว ปุน ปญฺจงฺคิกตฺตํ สีลสฺส สมฺปชฺชติ. อปเร ปนาหุ "วิสุํ วิสุํ สมาทินฺเนสุ เอกสฺมึ ภินฺเน เอกเมว ภินฺนํ โหติ, `ปญฺจงฺคสมนฺนาคตํ สีลํ สมาทิยามี'ติ เอวมฺปน เอกโต สมาทินฺเนสุ เอกสฺมึ ภินฺเน เสสานิ สพฺพานิปิ ภินฺนานิ โหนฺติ, กสฺมา? สมาทานสฺสาภินฺนตฺตา, ๒- ยนฺตํ วีติกฺกนฺตํ, เตเนว กมฺมพนฺโธ"ติ. ๑- เอวเมตฺถ เภทโตปิ วิญฺญาตพฺโพ วินิจฺฉโย.
มหาสาวชฺชโตติ คุณวิรหิเตสุ ติรจฺฉานคตาทีสุ ปาเณสุ ขุทฺทเก ปาเณ ปาณาติปาโต อปฺปสาวชฺโช, มหาสรีเร มหาสาวชฺโช. กสฺมา? ปโยคมหนฺตตาย. ปโยคสมตฺเตปิ วตฺถุมหนฺตตาย. คุณวนฺเตสุ ปน มนุสฺสาทีสุ อปฺปคุเณ ปาเณ ปาณาติปาโต อปฺปสาวชฺโช, มหาคุเณ มหาสาวชฺโช. สรีรคุณานนฺตุ สมานภาเว สติ กิเลสานํ อุปกฺกมานญฺจ มุทุตาย อปฺปสาวชฺชตา, ติพฺพตาย มหาสาวชฺชตา จ เวทิตพฺพา. เอส นโย เสเสสุปิ. อปิเจตฺถ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานเมว มหาสาวชฺชํ, น ตถา ปาณาติปาตาทโย. กสฺมา? มนุสฺสภูตสฺสปิ อุมฺมตฺตกภาวสํวตฺตเนน อริยธมฺมนฺตรายกรณโตติ. เอวเมตฺถ มหาสาวชฺชโตปิ วิญฺญาตพฺโพ วินิจฺฉโย.
ปโยคโตติ เอตฺถ จ ปาณาติปาตสฺส สาหตฺถิโก อาณตฺติโก นิสฺสคฺคิโก ถาวโร วิชฺชามโย อิทฺธิมโยติ ฉปฺปโยคา. ตตฺถ กาเยน วา กายปฏิพทฺเธน วา ปหรณํ สาหตฺถิโก ปโยโค, โส อุทฺทิสฺสานุทฺทิสฺสเภทโต ทุพฺพิโธ โหติ. ตตฺถ อุทฺทิสเก ยํ อุทฺทิสฺส ปหรติ, ตสฺเสว มรเณน กมฺมุนา พชฺฌติ. "โยโกจิ มรตู"ติ เอวํ อนุทฺทิสเก ปหารปฺปจฺจยา ยสฺส กสฺสจิ มรเณน. อุภยถาปิ จ ปหริตมตฺเต วา มรตุ, ปจฺฉา วา เตเนว โรเคน, ปหรณกฺขเณ ๓- เอว กมฺมุนา พชฺฌติ. มรณาธิปฺปาเยเนว ปหารํ ทตฺวา เตน อมรนฺตสฺส ๔- ปุน อญฺเญน จิตฺเตน ปหาเร ทินฺเน ปจฺฉาปิ ยทิ ปฐมปฺปหาเรเนว มรติ, ตทา เอว กมฺมุนา พนฺโธ ๕- โหติ. อถ ทุติยปฺปหาเรน, นตฺถิ ปาณาติปาโต. อุภเยหิปิ มเต ปฐมปฺปหาเรเนว กมฺมุนา พนฺโธ, ๕- อุภเยหิปิ อมเต เนวตฺถิ ปาณาติปาโต.