มูลโตติ ปาณาติปาโต เจตฺถ โทสโมหมูโล. อทินฺนาทานมุสาวาทา โลภโมหมูลา วา โทสโมหมูลา วา, อิตรานิ เทฺว โลภโมหมูลานีติ. เอวเมตฺถ มูลโตปิ วิญฺญาตพฺโพ วินิจฺฉโย.

กมฺมโตติ ปาณาติปาตอทินฺนาทานอพฺรหฺมจริยานิ เจตฺถ กายกมฺมเมว กมฺมปถปฺปตฺตาเนว, มุสาวาโท วจีกมฺมเมว. โย ปน อตฺถภญฺชนโก, โส กมฺมปถปฺปตฺโต อิตโร กมฺมเมว. สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ กายกมฺมเมวาติ. เอวเมตฺถ กมฺมโตปิ วิญฺญาตพฺโพ วินิจฺฉโย.

วิรมโตติ เอตฺถ อาห "ปาณาติปาตาทีหิ วิรมนฺโต กุโต วิรมตี"ติ? วุจฺจเต:- สมาทานวเสน ตาว วิรมนฺโต อตฺตโน วา ปเรสํ วา ปาณาติปาตาทิอกุสลโต วิรมติ. กิมารภิตฺวา? ยโต วิรมติ, ตเทว สมฺปตฺตวเสนาปิ วิรมนฺโต วุตฺตปฺปการากุสลโตว. กิมารภิตฺวา? ปาณาติปาตาทีนํ วุตฺตารมฺมณาเนว. เกจิ ปน ภณนฺติ "สุราเมรยมชฺชสงฺขาเต สงฺขาเร อารภิตฺวา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานาวิรมติ, สตฺตสงฺขาเรสุ ยมฺปน หริตพฺพญฺจ ๑- ภญฺชิตพฺพญฺจ ตํ อารภิตฺวา อทินฺนาทานา มุสาวาทา จ, สตฺเต เอว อารภิตฺวา ปาณาติปาตา อพฺรหฺมจริยา จา"ติ. ตทญฺเญ "ปน เอวํ สนฺเต `อญฺญํ จินฺเตนฺโต อญฺญํ กเรยฺย, ยญฺจ ปชหติ, ตญฺจ น ชาเนยฺยา'ติ เอวํทิฏฺฐิกา หุตฺวา ยเทว อนิจฺฉมานา ปชหติ, ตํ อตฺตโน ปาณาติปาตาทิ- อกุสลํ วา อารภิตฺวา ๒- วิรมตี"ติ วทนฺติ. ตญฺจ น ยุตฺตํ. ๓- กสฺมา?

เปฯ กติ อารมฺมณา"ติ ปุจฺฉิตฺวา "กุสลา เอว สิยา, สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา"ติ ๑- เอวํ ปวตฺตมานานํ วิสฺสชฺชเน "ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา"ติ จ "พหิทฺธารมฺมณา"ติ จ เอวํ ปจฺจุปนฺนพหิทฺธารมฺมณตฺตํ วุตฺตํ, ตํ อตฺตโน ปาณาติปาตาทิอกุสลํ อารภิตฺวา วิรมนฺตสฺส น ยุชฺชติ. ยมฺปน วุตฺตํ "อญฺญํ จินฺเตนฺโต อญฺญํ กเรยฺย, ยญฺจ ปชหติ, ตญฺจ น ชาเนยฺยา"ติ ตตฺถ วุจฺจเต:- น กิจฺจสาธนวเสน ปวตฺเตนฺโต อญฺญํ จินฺเตนฺโต อญฺญํ กโรตีติ วา ยญฺจ ปชหติ ตญฺจ น ชานาตีติ วา วุจฺจติ.