โภชนมฺหิ จ มตฺตญฺญุํ สทฺธํ อารทฺธวีริยํ

ตํ เว นปฺปสหตี มาโร, วาโต เสลํว ปพฺพตนฺติ.

ตตฺถ สุภานุปสฺสินฺติ: สุภํ อนุปสฺสนฺตํ. "อิฏฺฐารมฺมเณ มานสํ วิสฺสชฺเชตฺวา วิหรนฺตนฺติ อตฺโถ. โย หิ ปุคฺคโล นิมิตฺตคฺคาหํ อนุพฺยญฺชนคฺคาหํ คณฺหนฺโต "นขา โสภณาติ คณฺหาติ, "องฺคุลิโย โสภณาติ คณฺหาติ, "หตฺถา ปาทา ชงฺฆา อูรู กฏิ อุทรํ ถนา คีวา โอฏฺโฐ ทนฺตา มุขํ นาสา อกฺขีนิ กณฺณา ภมุกา ลลาฏํ เกสา โสภณาติ คณฺหาติ, "เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ โสภโณติ คณฺหาติ, "วณฺโณ สุโภ, สณฺฐานํ สุภนฺติ คณฺหาติ; อยํ สุภานุปสฺสี นาม; ตํ เอวํ สุภานุปสฺสึ วิหรนฺตํ. อินฺทฺริเยสูติ: จกฺขาทีสุ ฉสุ อินฺทฺริเยสุ. อสํวุตฺนฺติ; จกฺขุทฺวาราทีนิ อรกฺขนฺตํ. อมตฺตญฺญุนฺติ: ปริเยสนมตฺตา ปฏิคฺคหณมตฺตา ปริโภคมตฺตาติ อิมิสฺสา มตฺตาย อชานนโต โภชนมฺหิ อมตฺตญฺญุํ. อปิจ "ปจฺจเวกฺขณมตฺตา วิสฺสชฺชนมตฺตาติ อิมิสฺสาปิ มตฺตาย อชานนโต อมตฺตญฺญุํ. "อิทํ โภชนํ ธมฺมิกํ, อิทํ อธมฺมิกนฺติปิ อชานนฺตํ. กุสีตนฺติ: กามพฺยาปาทวิหึสาวิตกฺกวสิกตาย กุสีตํ. หีนวีริยนฺติ: นิพฺพีริยํ จตูสุ อิริยาปเถสุ วีริยกรณวิรหิตํ.

ปสหตีติ: อภิภวติ อชฺโฌตฺถรติ. วาโต รุกฺขํว ทุพฺพลนฺติ: พลววาโต ฉินฺนตเฏ ชาตํ ทุพฺพลรุกฺขํ วิย. "ยถา หิ โส วาโต ตสฺส รุกฺขสฺส ปุปฺผผลปลฺลวาทีนิปิ ปาเตติ, ขุทฺทกสาขาปิ ภญฺชติ, มหาสาขาปิ ภญฺชติ, สมูลํปิ ตํ รุกฺขํ อุพฺพตฺเตตฺวา อุทฺธมูลํ อโธสาขํ กตฺวา คจฺฉติ; เอวเมว เอวรูปํ ปุคฺคลํ อนฺโต อุปฺปนฺโน กิเลสมาโร ปสหติ; พลววาโต ทุพฺพลรุกฺขสฺส ปุปฺผผลปลฺลวาทิปาตนํ วิย ขุทฺทานุขุทฺทกาปตฺติอาปชฺชนํปิ กโรติ, ขุทฺทกสาขาภญฺชนํ วิย นิสฺสคฺคิยาทิอาปตฺติอาปชฺชนํปิ กโรติ, มหาสาขาภญฺชนํ วิย เตรสสงฺฆาทิเสสาปชฺชนํปิ กโรติ, อุพฺพตฺเตตฺวา อุทฺธมูลํ เหฏฺฐาสาขํ กตฺวา ปาตนํ วิย ปาราชิกาปตฺติอาปชฺชนํปิ กโรติ, สฺวากฺขาตสาสนา นีหริตฺวา กติปาเหเนว คิหิภาวํ ปาเปติ; เอวรูปํ ปุคฺคลํ กิเลสมาโร อตฺตโน วเส วตฺเตตีติ อตฺโถ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๖๑๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. ยมกวรรค”