"อจิรํ วตยํ กาโย ปฐวึ อธิเสสฺสติ

ฉุฑฺโฑ อเปตวิญฺญาโณ, นิรตฺถํว กลิงฺครนฺติ.

ตตฺถ อจิรํ วตาติ: ภิกฺขุ น จิรสฺเสวายํ กาโย ปฐวึ อธิเสสฺสติ อิมิสฺสา ปกติสยเนน สยิตาย ปฐวิยา อุปริ สยิสฺสติ. ฉุฑฺโฑติ: อปวิทฺโธ อปคตวิญฺญาณตาย ตุจฺโฉ หุตฺวา เสสฺสตีติ ทสฺเสติ. ยถากึ? นิรตฺถํว กลิงฺครนฺติ: นิรุปการํ นิรตฺถกํ กฏฺฐขณฺฑํ วิย. ทพฺพสมฺภารตฺถิกา หิ มนุสฺสา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา อุชุกํ อุชุกสณฺฐาเนน วงฺกํ วงฺกสณฺฐาเนน ฉินฺทิตฺวา ทพฺพสมฺภารํ คณฺหนฺติ, อวเสสํ ปน สุสิรญฺจ ปูติกญฺจ อสารกญฺจ คณฺฐิกชาตญฺจ ฉินฺทิตฺวา ตตฺเถว ฉฑฺเฑนฺติ; อญฺเญ ทพฺพสมฺภารตฺถิกา อาคนฺตฺวา ตํ คเหตฺวา อากงฺขนฺตา นาม นตฺถิ, ตํ โอโลเกตฺวา อตฺตโน อุปการกเมว คณฺหนฺติ; อิตรํ ปฐวีคตเมว โหติ, ตํ ปน เตน เตน อุปาเยน มญฺจปฏิปาทกํ วา ปาทกฐลิกํ วา ผลกปีฐกํ วา กาตุํ สกฺกาปิ ภเวยฺย; อิมสฺมึ ปน อตฺตภาเว ทฺวตฺตึสาย โกฏฺฐาเสสุ เอกโกฏฺฐาโสปิ มญฺจปฏิปาทกาทิวเสน วา อญฺเญน วา อุปการมุเขน คยฺหุปโค นาม นตฺถิ, เกวลํ นิรตฺถํว กลิงฺครํ อยํ กาโย อปคตวิญฺญาโณ กติปาหสฺเสว ปฐวิยํ เสสฺสตีติ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๘๐๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. จิตตวรรค”