องฺคมคธวาสีนํ ตสฺส สกฺการํ คเหตฺวา อาคตทิวโส กิเรส; ตสฺมา อุภยรฏฺฐวาสิโน สกฺการํ คเหตฺวา อาคตา ตถาคตํ ทิสฺวา "กินฺนุ โข อมฺหากํ อยฺโย ชมฺพุโก มหา, อุทาหุ สมโณ โคตโมติ จินฺเตตฺวา "สเจ สมโณ โคตโม มหา ภเวยฺย, อยํ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกํ คจฺเฉยฺย, ชมฺพุกาชีวกสฺส ปน มหนฺตตาย สมโณ โคตโม อิมสฺส สนฺติกํ อาคโตติ จินฺตยึสุ. สตฺถา มหาชนสฺส ปริวิตกฺกํ ญตฺวา "ชมฺพุก ตว อุปฏฺฐากานํ กงฺขํ ฉินฺทาหีติ อาห. โส "อหมฺปิ ภนฺเต เอตฺตกเมว ปจฺจาสึสามีติ วตฺวา จตุตฺถชฺฌานํ สมาปชฺชิตฺวา อุฏฺฐาย ตาลปฺปมาณํ เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา "สตฺถา เม ภนฺเต ภควา, สาวโกหมสฺมีติ วตฺวา โอรุยฺห วนฺทิตฺวา ปุน ทฺวิตาลมตฺตํ ติตาลมตฺตนฺติ เอวํ สตฺตตาลมตฺตํ เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา โอรุยฺห อตฺตโน สาวกภาวํ ชานาเปสิ. ตํ ทิสฺวา มหาชโน "อโห พุทฺธา นาม อจฺฉริยา อโนมคุณาติ จินฺเตสิ. สตฺถา มหาชเนน สทฺธึ กเถนฺโต เอวมาห "อยํ เอตฺตกํ กาลํ ตุมฺเหหิ อาภตสกฺการํ กุสคฺเคน ชิวฺหคฺเค ฐเปตฺวา `ตปจรณํ ปูเรมีติ อิธ นิวุตฺโถ; สเจ อิมินา อุปาเยน วสฺสสตํ ตปจรณํ ปูเรยฺย, ยา จ อสฺส อิทานิ กุลํ วา ภตฺตํ วา กุกฺกุจฺจายิตฺวา อภุญฺชนฺตสฺส ภตฺตจฺเฉทนกุสลเจตนา, ตสฺสา ตํ ตปจรณํ โสฬสึปิ กลํ นาคฺฆตีติ อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมํ คาถมาห

"มาเส มาเส กุสคฺเคน พาโล ภุญฺเชถ โภชนํ,

น โส สงฺขาตธมฺมานํ กลํ อคฺฆติ โสฬสินฺติ.

ตสฺสตฺโถ "สเจ พาโล อปริญฺญาตธมฺโม สีลาทิคุณา ปริพาหิโร ติตฺถายตเน ปพฺพชิโต "ตปจรณํ ปูเรสฺสามีติ มาเส มาเส สมฺปตฺเต กุสคฺเคน โภชนํ ภุญฺชนฺโต วสฺสสตํ ภุญฺเชถ โภชนํ. น โส สงฺขาตธมฺมานํ กลํ อคฺฆติ โสฬสินฺติ; สงฺขาตธมฺมา วุจฺจนฺติ ญาตธมฺมา ตูลิตธมฺมา, เตสุ เหฏฺฐิมโกฏิยา โสตาปนฺโน สงฺขาตธมฺโม, อุปริมโกฏิยา ขีณาสโว; อิเมสํ สงฺขาตธมฺมานํ โส พาโล กลํ นาคฺฆติ โสฬสินฺติ, ปุคฺคลาธิฏฺฐานา เทสนา. อยํ ปเนตฺถ อตฺโถ: ยา จ ตสฺส ตถา ตปจรณํ ปูเรนฺตสฺส วสฺสสตํ เจตนา, ยา จ สงฺขาตธมฺมานํ กุลํ วา ภตฺตํ วา กุกฺกุจฺจายิตฺวา อภุญฺชนฺตานํ เอกา ภตฺตจฺเฉทนกุสลเจตนา, ตสฺสา เจตนาย สา ตาวทีฆรตฺตํ ปวตฺตเจตนา โสฬสึ กลํ นาคฺฆติ. อิทํ วุตฺตํ โหติ "ยํ ตสฺสา สงฺขาตธมฺมานํ เจตนาย ผลํ; ตํ โสฬสโกฏฺฐาเส กตฺวา ตโต เอเกกํ ปุน โสฬสโกฏฺฐาเส กตฺวา ตโต เอกสฺส โกฏฺฐาสสฺส ยํ ผลํ; ตเทว ตสฺส พาลสฺส ตปจรณโต มหนฺตตรนฺติ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๙๔๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. พาลวรรค”