ตตฺถ ยถา ทฺวินฺนํ วาตปานกวาฏกานํ มชฺเฌ ฐิโต อคฺคฬตฺถมฺภโก นปิ ชานาติ "อหํ ทฺวินฺนํ วาตปานกวาฏกานํ มชฺเฌ ฐิโต"ติ, นปิ วาตปาน- กวาฏกานิ ชานนฺติ "อมฺหากํ มชฺเฌ อคฺคฬตฺถมฺภโก ฐิโต"ติ, เอวเมว น หทยํ ชานาติ "อหํ ทฺวินฺนํ ถนานํ มชฺเฌ ฐิตนฺ"ติ, นปิ ถนานิ ชานนฺติ "หทยํ อมฺหากํ มชฺเฌ ฐิตนฺ"ติ. อาโภคปจฺจเวกฺขณวิรหิตา หิ เอเต ธมฺมา ฯเปฯ น ปุคฺคโลติ. ปริจฺเฉทโต หทยํ หทยภาเคน ปริจฺฉินฺนนฺติ ววตฺถเปติ. อยเมตสฺส สภาคปริจฺเฉโท, วิสภาคปริจฺเฉโท ปน เกสสทิโส เอวาติ เอวํ หทยํ วณฺณาทิโต ววตฺถเปติ.

ตโต ปรํ สรีรสฺส อพฺภนฺตเร ยกนสญฺญิตํ ยมกมํสปิณฺฑํ วณฺณโต รตฺตปณฺฑุกนฺนาติรตฺตกุมุทสฺส พาหิรปิฏฺฐิวณฺณนฺติ ๑- ววตฺถเปติ. สณฺฐานโต เอกมูลํ หุตฺวา อคฺเค ยมกํ โกวิฬารปตฺตสณฺฐานํ, ตญฺจ ทนฺธานํ เอกํเยว โหติ มหนฺตํ, ปญฺญวนฺตานํ เทฺว วา ตีณิ วา ขุทฺทกานีติ. ทิสโต อุปริมาย ทิสาย ชาตํ. โอกาสโต ทฺวินฺนํ ถนานํ อพฺภนฺตเร ทกฺขิณปสฺสํ นิสฺสาย ฐิตนฺติ.

ตตฺถ ยถา ปิฐรกปสฺเส ลคฺคา มํสเปสิ น ชานาติ "อหํ ปิฐรกปสฺเส ลคฺคา"ติ, นปิ ปิฐรกปสฺสํ ชานาติ "มยิ มํสเปสิ ลคฺคา"ติ, เอวเมว น ยกนํ ชานาติ "อหํ ทฺวินฺนํ ถนานํ อพฺภนฺตเร ทกฺขิณปสฺสํ นิสฺสาย ฐิตนฺ"ติ, นปิ ถนานํ อพฺภนฺตเร ทกฺขิณปสฺสํ ชานาติ "มํ นิสฺสาย ยกนํ ฐิตนฺ"ติ. อาโภค- ปจฺจเวกฺขณวิรหิตา หิ เอเต ธมฺมา ฯเปฯ น ปุคฺคโลติ. ปริจฺเฉทโต ยกนํ ยกนภาเคน ปริจฺฉินฺนนฺติ ววตฺถเปติ. อยเมตสฺส สภาคปริจฺเฉโท, วิสภาคปริจฺเฉโท ปน เกสสทิโส เอวาติ เอวํ ยกนํ วณฺณาทิโต ววตฺถเปติ.

ตโต ปรํ สรีเร ปฏิจฺฉนฺนาปฏิจฺฉนฺนเภทโต ทุพฺพิธมฺปิ กิโลมกํ วณฺณโต เสตทุกฺกุลปิโลติกวณฺณนฺติ ววตฺถเปติ. สณฺฐานโต อตฺตโน โอกาสสณฺฐานํ.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๙๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. อาการ ๓๒”