๑๒. ทิฏฐิสูตร
12. Diṭṭhigatasuttavaṇṇanā
[49] Dvādasame dvīhi diṭṭhigatehīti ettha diṭṭhiyova diṭṭhigatāni "gūthagataṃ muttagatan"tiādīsu viya. Gahitākārasuññatā yathā diṭṭhīnaṃ gatamattānīti diṭṭhigatāni, tehi diṭṭhigatehi. Pariyuṭṭhitāti abhibhūtā palibuddhā vā. Palibodhattho vāpi hi pariyuṭṭhānasaddo "corā magge pariyuṭṭhiṃsū"tiādīsu viya. Devāti upapattidevā. Te hi dibbanti uḷāratamehi kāmaguṇehi jhānādīhi ca kīḷanti, iddhānubhāvena vā yathicchitamatthaṃ gacchanti adhigacchantīti ca devāti vuccanti. Manassa ussannattā manussā, ukkaṭṭhaniddesavasena cetaṃ vuttaṃ yathā "satthā devamanussānan"ti. Olīyanti eketi "sassato attā ca loko cā"ti bhavesu osīyanābhinivesabhūtena sassatabhāvena ekacce devā manussā ca avalīyanti allīyanti saṅkocaṃ āpajjanti, na tato nissaranti. Atidhāvantīti paramatthato bhinnasabhāvānampi sabhāvadhammānaṃ yvāyaṃ hetuphalabhāvena sambandho, taṃ aggahetvā nānattanayassapi gahaṇena tattha tattheva dhāvanti, tasmā "ucchijjati attā ca loko ca, na hoti paraṃ maraṇā"ti ucchede vā bhavanirodhapaṭipattiyā paṭikkhepadhammataṃ abhidhāvanti atikkamanti. Cakkhumanto ca passantīti casaddo
Pubbayogasampattiyā ñāṇaparipākena paññācakkhumanto pana devamanussā teneva paññācakkhunā sassataṃ ucchedañca antadvayaṃ anupagamma majjhimapaṭipattidassanena paccakkhaṃ karonti. Tehi "nāmarūpamattamidaṃ paṭicca samuppannaṃ, tasmā na sassataṃ, nāpi ucchijjatī"ti aviparītato passanti.
Evaṃ olīyanādike puggalādhiṭṭhānena uddisituṃ "kathañca bhikkhave"tiādi vuttaṃ. Tattha bhavāti kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo, aparepi tayo bhavā saññībhavo asaññībhavo nevasaññīnāsaññībhavo, aparepi tayo bhavā ekavokārabhavo catuvokārabhavo pañcavokārabhavoti. Etehi bhavehi āramanti abhinandantīti bhavārāmā. Bhavesu ratā abhiratāti bhavaratā. Bhavesu suṭṭhu muditāti bhavasammuditā. Bhavanirodhāyāti tesaṃ bhavānaṃ accantanirodhāya anuppādanatthāya dhamme desiyamāneti tathāgatappavedite niyyānikadhamme vuccamāne. Na pakkhandatīti sassatābhiniviṭṭhattā saṅkhittadhammattā na pavisati na ogāhati. Na pasīdatīti pasādaṃ nāpajjati na taṃ saddahati na santiṭṭhatīti tassaṃ desanāyaṃ na tiṭṭhati nādhimuccati. Evaṃ sassatābhinivesanena bhavesu olīyanti.