๑๓. อุทยปัญหา

13. Udayasuttavaṇṇanā

[1112-3] Jhāyinti udayasuttaṃ. Tattha aññāvimokakhanti paññānubhāvanijjhātaṃ vimokkhaṃ pucchati. Atha bhagavā yasmā udayo catutthajjhānalābhī, tasmāssa paṭiladdhajjhānavasena nānappakārato aññāvimokkhaṃ dassento gāthādvayamāha. Tattha pahānaṃ kāmacchandānanti yadidaṃ paṭhamajjhānaṃ nibbattentassa kāmacchandappahānaṃ, tampi aññaṃ vimokkhaṃ pabrūmi, evaṃ sabbapadāni yojetabbāni.

[1114] Upekkhāsatisaṃsuddhanti catutthajjhānaupekkhāsatīhi saṃsuddhaṃ. Dhammatakkapurejavanti iminā tasmiṃ catutthajjhānavimokkhe ṭhatvā jhānaṅgāni vipassitvā adhigataṃ arahattavimokkhaṃ vadati. Arahattavimokkhassa hi maggasampayutta- sammāsaṅkappādibhedo dhammatakko purejavo hoti. Tenāha "dhammatakkapurejavan"ti. Avijjāya pabhedananti etameva ca aññāvimokkhaṃ avijjāpabhedasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nissāya jātattā kāraṇopacārena "avijjāya pabhedanan"ti pabrūmīti.

[1115-6] Evaṃ avijjāpabhedanavacanena vuttaṃ nibbānaṃ sutvā "taṃ kissa vippahānena vuccatī"ti pucchanto "kiṃsu saññojano"ti gāthamāha. Tattha kiṃsu saññojanoti kiṃ saṃyojano. Vicāraṇanti vicaraṇakāraṇaṃ. Kassassa vippahānenāti kiṃnāmakassa assa dhammassa vippahānena. Athassa bhagavā tamatthaṃ byākaronto "nandisaññojano"ti gāthamāha. Tattha vitakkassāti kāmavitakkādiko vitakko assa.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๔,๕๑๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๓. อุทยปัญหา”