8. Visākhāsuttavaṇṇanā

[78] Aṭṭhame visākhāya migāramātuyā nattā kālaṅkatā hotīti visākhāya mahāupāsikāya puttassa dhītā kumārikā kālaṅkatā hoti. Sā kira vattasampannā sāsane abhippasannā mahāupāsikāya gehaṃ paviṭṭhānaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañca attanā kātabbaveyyāvaccaṃ purebhattaṃ pacchābhattañca appamattā akāsi, attano pitāmahiyā cittānukūlaṃ paṭipajji. Tena visākhā gehato bahi gacchantī sabbaṃ tassāyeva bhāraṃ katvā gacchati, rūpena ca dassanīyā pāsādikā, iti sā tassā visesato piyā manāpā ahosi. Sā rogābhibhūtā kālamakāsi. Tena vuttaṃ "tena kho pana samayena visākhāya migāramātuyā nattā kālaṅkatā hoti piyā manāpā"ti. Atha mahāupāsikā tassā maraṇena sokaṃ sandhāretuṃ asakkontī dukkhī dummanā sarīranikkhepaṃ kāretvā "api nāma satthu santikaṃ gatakāle cittassādaṃ labheyyan"ti bhagavantaṃ upasaṅkami. Tena vuttaṃ "atha kho visākhā migāramātā"tiādi. Tattha divā divassāti divasassāpi divā, majjhantike kāleti attho.

Bhagavā visākhāya vaṭṭābhiratiṃ jānanto upāyena sokatanukaraṇatthaṃ "iccheyyāsi tvaṃ visākhe"tiādimāha. Tattha yāvatikāti yattakā tadā kira satta janakoṭiyo sāvatthiyaṃ paṭivasanti. Taṃ sandhāya bhagavā "kīvabahukā pana visākhe sāvatthiyā manussā devasikaṃ kālaṃ karontīti pucchi. Visākhā "dasapi bhante"tiādimāha. Tattha tīṇīti tayo. Ayameva vā pāṭho. Avivittāti asuññā.

Atha bhagavā attano adhippāyaṃ pakāsento "api nu tvaṃ kadāci karahaci anallavatthā vā bhaveyyāsi anallakesā vāti āha. Nanu evaṃ sante tayā sabbakālaṃ sokābhibhūtāya matānaṃ puttādīnaṃ amaṅgalūpacāravasena udakorohanena allavatthāya allakesāya eva bhavitabbanti dasseti. Taṃ sutvā upāsikā Saṃvegajātā "no hetaṃ bhante"ti paṭikkhipitvā piyavatthuṃ vippaṭisārato attano cittassa nivattabhāvaṃ satthu ārocentī "alaṃ me bhante tāva bahukehi puttehi ca nattārehi cā"ti āha.