Ariyasāvako vā yathāvuttāya dhammasāmaggiyā bujjhatīti katvā "bodhī"ti vuccati, tassa bodhissa aṅgāti bojjhaṅgāti evaṃ sāmaññalakkhaṇato, upaṭṭhānalakkhaṇo satisambojjhaṅgo, pavicayalakkhaṇo dhammavicayasambojjhaṅgo, paggahalakkhaṇo vīriyasambojjhaṅgo, pharaṇalakkhaṇo pītisambojjhaṅgo, upasamalakkhaṇo passaddhisambojjhaṅgo, avikkhepalakkhaṇo samādhisambojjhaṅgo, paṭisaṅkhānalakkhaṇo upekkhāsambojjhaṅgoti evaṃ visesalakkhaṇato, "tattha katamo satisambojjhaṅgo, idha bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā hoti anussaritā"tiādinā sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ aññamaññūpakāravasena ekakkhaṇe pavattidassanato, "tattha katamo satisambojjhaṅgo, atthi ajjhattaṃ dhammesu sati, atthi bahiddhā dhammesu satī"tiādinā tesaṃ visayavibhāvanāpavattidassanato, "tattha katamo satisambojjhaṅgo, idha bhikkhave bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāman"tiādinā bhāvanāvidhidassanato, "tattha katame satta bojjhaṅgā, idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti .pe. Tasmiṃ samaye satta bojjhaṅgā honti satisambojjhaṅgo, .pe. Upekkhāsambojjhaṅgo. Tattha katamo satisambojjhaṅgo yā sati anussatī"ādinā channavutiyā nayasahassavibhāgehīti evaṃ nānākārato pavattāni bhagavato bojjhaṅgavibhāvanañāṇāni tassa tassa atthassa avisaṃvādanato tathāni avitathāni anaññathāni. Evampi bhagavā tathāni āgatoti tathāgato.

Tathā "tattha katamaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhī"ti evaṃ sarūpato,

@4 abhi.vi. 35/473-4/277 5 abhi.vi. 35/205/125 Sabbakilesehi ārakattā ariyabhāvakarattā ariyaphalapaṭilābhakarattā ca ariyo, ariyānaṃ aṭṭhavidhattā nibbānādhigamāya ekantakāraṇattā ca aṭṭhaṅgiko, kilese mārento gacchati, atthikehi maggīyati, sayaṃ vā nibbānaṃ maggayatīti maggoti evaṃ sāmaññalakkhaṇato, "sammādassanalakkhaṇā sammādiṭṭhi, sammāabhiniropanalakkhaṇo sammāsaṅkappo, sammāpariggahaṇalakkhaṇā sammāvācā, sammāsamuṭṭhāpanalakkhaṇo sammākammanto, sammāvodānalakkhaṇo sammāājīvo, sammāpaggahaṇalakkhaṇo sammāvāyāmo, sammāupaṭṭhānalakkhaṇā sammāsati, sammāavikkhepalakkhaṇo sammāsamādhī"ti evaṃ visesalakkhaṇato, sammādiṭṭhi tāva aññehipi attano paccanīkakilesehi saddhiṃ micchādiṭṭhiṃ pajahati, nibbānaṃ ārammaṇaṃ karoti, tappaṭicchādakamohavidhamanena asammohato sampayuttadhamme ca passati, tathā sammāsaṅkappādayopi micchāsaṅkappādīni pajahanti, nirodhañca ārammaṇaṃ karonti, sahajātadhammānaṃ sammāabhiniropanapariggahaṇasamuṭṭhāpanavodānapaggahaṇaupaṭṭhānasamādahanāni ca karontīti evaṃ kiccavibhāgato, sammādiṭṭhi pubbabhāge nānakkhaṇā visuṃ dukkhādiārammaṇā hutvā maggakāle ekakkhaṇā nibbānameva ārammaṇaṃ katvā kiccato "dukkhe ñāṇan"tiādīni cattāri nāmāni labhati. Sammāsaṅkappādayopi pubbabhāge nānakkhaṇā nānārammaṇā hutvā maggakāle ekakkhaṇā ekārammaṇā, tesu sammāsaṅkappo kiccato "nekkhammasaṅkappo"tiādīni tīṇi nāmāni labhati, sammāvācādayo tayo pubbabhāge "musāvādā veramaṇī"tiādinā vibhāgā viratiyopi cetanāyopi hutvā maggakkhaṇe viratiyova, sammāvāyāmasatiyo kiccato sammappadhānasatipaṭṭhānavasena cattāri nāmāni labhanti, sammāsamādhi pana maggakkhaṇepi paṭhamajjhānādivasena nānā evāti evaṃ pubbabhāgāparabhāgesu pavattivibhāgato, "idha bhikkhave bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāveti Vivekanissitan"tiādinā bhāvanāvidhito, "tattha katamo aṭṭhaṅgiko maggo, idha bhikkhu yasmiṃ sameye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti .pe. Dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye aṭṭhaṅgiko maggo hoti sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo"tiādinā caturāsītiyā nayasahassavibhāgehīti evaṃ anekākārato pavattāni bhagavato ariyamaggavibhāvanañāṇāni atthassa avisaṃvādanato sabbānipi tathāni avitathāni anaññathāni. Evampi bhagavā tathāni āgatoti tathāgato.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๒,๙๐๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. วิตักกสูตร”