@3 Ma.u. 14/187/160 4 abhi.saṅ. 34/20/4 Satiāyatane"tiādīsu kāraṇaṃ āyatananti vuccati. Cakkhvādīsu ca te te citatcetasikā dhammā nivasanti tadāyattavuttitāyāti cakkhvādayo tesaṃ nivāsaṭṭhānaṃ. Tattha ca te ākiṇṇā tannissitattāti te nesaṃ ākaro, samosaraṇaṭṭhānañca tattha vatthudvārabhāvena samosaraṇato, sañjātideso ca tannissayabhāvena tesaṃ tattheva uppattito, kāraṇañca tadabhāve tesaṃ abhāvatoti, iti nivāsaṭṭhānaṭṭhena ākaraṭṭhena samosaraṇaṭṭhānaṭṭhena sañjātidesaṭṭhena kāraṇaṭṭhenāti imehi kāraṇehi cakkhvādīni āyatanānīti vuccanti. Tena vuttaṃ "../../bdpicture/channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānan"ti.

Yadipi rūpādayopi dhammā "rūpaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjatī"ti taṇhāvatthubhāvato piyarūpasātarūpabhāvena vuttā, cakkhvādike pana muñcitvā attabhāvapaññattiyā abhāvato "mama cakkhu mama sotan"tiādinā adhikasinehavatthubhavato cakkhvādayo sātisayaṃ piyarūpaṃ sātarūpanti niddesaṃ arahantīti dassetuṃ "piyarūpaṃ sātarūpanti kho bhikkhave channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanan"ti vuttaṃ.

Orambhāgiyānanti ettha oraṃ vuccati kāmadhātu, tappariyāpannā orambhāgā, paccayabhāvena tesaṃ hitāti orambhāgiyā. Yassa saṃvijjanti, taṃ puggalaṃ vaṭṭasmiṃ saṃyojenti bandhantīti saṃyojanāni. Sakkāyadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsakāmarāga- byāpādānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Te hi kāmabhavūpagānaṃ saṅkhārānaṃ paccayā hutvā rūpārūpadhātuto heṭṭhābhāvena nihīnabhāvena orambhāgabhūtena kāmabhavena satte saṃyojenti. Eteneva tesaṃ heṭṭhārahadasadisatā dīpitāti daṭṭhabbā. Ūmibhayanti kho bhikkhave kodhupāyāsassetaṃ adhivacananti bhāyati etasmāti bhayaṃ, ūmi eva bhayanti ūmibhayaṃ. Kujjhanaṭṭhena kodho. Sveva cittassa kāyassa ca abhippamaddanapavedhanuppādanena daḷhaṃ āyāsanaṭṭhena upāyāso.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๓,๓๐๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๐. ปุริสสูตร”