Tato āḷavako yasmā pubbepi ākāsena āgamanavelāyaṃ "kiṃ nu kho etaṃ suvaṇṇavimānaṃ, udāhu rajatamaṇivimānānaṃ aññataraṃ, handa naṃ passāmā"ti evaṃ attano vimānaṃ āgate iddhimante tāpasaparibbājake pañhaṃ pucchitvā vissajjetumasakkonte cittakkhepādīhi viheṭheti. Kathaṃ? amanussā hi bhiṃsanakarūpa- dassanena vā hadayavatthuparimaddanena vāti dvīhākārehi cittakkhepaṃ karonti, ayaṃ pana yasmā "iddhimanto bhiṃsanakarūpadassanena na tasantī"ti ñatvā attano iddhippabhāvena sukhumattabhāvaṃ nimminitvā tesaṃ anto pavisitvā hadayavatthuṃ parimaddati, tato cittasantati na saṇṭhāti, tassā asaṇṭhamānāya ummattā honti khittacittā, evaṃ khittacittānaṃ etesaṃ urampi phāleti, pādepi ne gahetvā pāragaṅgāyaṃ khipati "māssu me puna evarūpā bhavanaṃ āgamiṃsū"ti, tasmā te pañhe saritvā "yannūnāhaṃ imaṃ samaṇaṃ idāni evaṃ viheṭheyyan"ti cintetvā āha "pañhantaṃ samaṇā"tiādi.

Kuto panassa te pañhāti? tassa kira mātāpitaro kassapaṃ bhagavantaṃ Payirupāsitvā aṭṭha pañhe savissajjane uggahesuṃ. Te daharakāle āḷavakaṃ pariyāpuṇāpesuṃ, so kālaccayena vissajjanaṃ sammussi. Tato "ime pañhā mā vinassantū"ti suvaṇṇapaṭṭe jātihiṅgulakena likhāpetvā vimāne nikkhipi. Evamete buddhapañhā buddhavisayā eva honti. Bhagavā taṃ sutvā yasmā buddhānaṃ

A. 1/246/309 puṭṭhapañhā Pariccattalābhantarāyo vā jīvitantarāyo vā sabbaññutaññāṇabyāmappabhānaṃ paṭighāto vā na sakkā kenaci kātuṃ, tasmā taṃ loke asādhāraṇaṃ buddhānubhāvaṃ dassento āha "na khvāhaṃ taṃ āvuso passāmi sadevake loke"ti.

Tattha "sadevakavacanena pañcakāmāvacaradevaggahaṇan"tiādinā nayena ca tesaṃ padānaṃ atthamattadassanena saṅkhepo vutto, na anusandhiyojanakkamena vitthāro. Svāyaṃ vuccati:- sadevakavacanena hi ukkaṭṭhaparicchedato sabbadevesu gahitesupi yesaṃ tattha sannipatite devagaṇe vimati ahosi "māro mahānubhāvo chakāmāvacarissaro vasavattī paccanīkasāto dhammadessī kururakammanto, kiṃ nu kho sopissa cittakkhepādiṃ na kareyyā"ti, tesaṃ vimatipaṭibāhanatthaṃ "samārake"ti āha. Tato yesaṃ ahosi "brahmā mahānubhāvo ekaṅguliyā ekaṃ cakkavāḷasahassaṃ ālokaṃ karoti, dvīhi .pe. Dasasu cakkavāḷasahassesu, anuttaraṃ ca jhānasamāpattisukhaṃ paṭisaṃvedeti, kiṃ sopi na kareyyā"ti, tesaṃ vimatipaṭibāhanatthaṃ "sabrahmake"ti āha. Atha yesaṃ ahosi "puthusamaṇabrāhmaṇā sāsanassa paccatthikā paccāmittā mantādibalasamannāgatā, kiṃ tepi na kareyyun"ti, tesaṃ vimatipaṭibāhanatthaṃ "sassamaṇabrāhmaṇiyā"ti āha. Evaṃ ukkaṭṭhānesu kassaci abhāvaṃ dassetvā idāni sadevamanussāyāti vacanena sammutideve avasesamanusse ca upādāya ukkaṭṭhaparicchedavasena sesasattalokepi kassaci abhāvaṃ dassetīti evamettha anusandhiyojanakkamo veditabbo.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๓,๗๖๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๐. อาฬวกสูตร”