Tattha sattoti laggo. Guhāyanti kāye. Kāyo hi rāgādīnaṃ vālānaṃ vasanokāsato "guhā"ti vuccati. Bahunābhichannoti bahunā rāgādikilesajālena abhicchanno. Etena ajjhattabandhanaṃ vuttaṃ. Tiṭṭhanti rāgādivasena tiṭṭhanto. Naroti satto. Mohanasmiṃ pagāḷhoti mohanaṃ vuccanti kāmaguṇā. Ettha hi devamanussā muyhanti, tesu ajjhogāḷho hutvā. Etena bahiddhābandhanaṃ vuttaṃ. Dūre vivekā hi tathāvidho soti so tathārūpo naro tividhāpi kāyavivekādikā vivekā dūre anāsanne. Kiṃkāraṇā? kāmā hi loke na hi suppahāyā, yasmā loke kāmā suppahāyā na hontīti vuttaṃ hoti.

[780] Evaṃ paṭhamagāthāya "dūre vivekā tathāvidho so"ti sādhetvā puna tathāvidhānaṃ sattānaṃ dhammataṃ āvikaronto "icchānidānā"ti gāthamāha. Tattha icchānidānāti taṇhāhetukā. Bhavasātabaddhāti sukhavedanādimhi bhavasāte baddhā. Te duppamuñcāti te bhavasātavatthubhūtā dhammā, te vā tattha baddhā icchānidānā sattā duppamocayā. Na hi aññamokkhāti aññena ca mocetuṃ

Kāraṇavacanaṃ vā etaṃ, te sattā duppamuñcā. Kasmā? yasmā aññena mocetabbā na honti. Yadi pana muñceyyuṃ, sakena thāmena muñceyyunti ayamassa attho. Pacchā pure vāpi apekkhamānāti anāgate vā atīte vā kāme apekkhamānā. Imeva kāme purimeva jappanti ime vā paccuppanne kāme purime vā duvidhepi atītānāgate balavataṇhāya patthayamānā. Imesañca dvinnaṃ padānaṃ "te duppamuñcā na hi aññamokkhā"ti iminā saha sambandho veditabbo, itarathā "apekkhamānā jappaṃ kiṃ karonti kiṃ vā katā"ti na paññāyeyyuṃ.

[781-2] Evaṃ paṭhamagāthāya "dūre vivekā hi tathāvidho"ti sādhetvā dutiyagāthāya ca tathāvidhānaṃ sattānaṃ dhammataṃ āvikatvā idāni nesaṃ pāpakammakaraṇaṃ āvikaronto "kāmesu giddhā"ti gāthamāha. Tassattho:- te satthā kāmesu paribhogataṇhāya giddhā pariyesanādimanuyuttattā pasutā sammohamāpannattā pamūḷhā avagamanatāya maccharitāya buddhādīnaṃ vacanaṃ anādiyanatāya ca avadāniyā. Kāyavisamādimhi visame niviṭṭhā antakāle maraṇadukkhūpanītā "kiṃsū bhavissāma ito cutāse"ti paridevayanti. Yasmā etadeva, tasmā hi sikkhetha .pe. Māhu dhīrāti. Tattha sikkhethāti tisso sikkhā āpajjeyya. Idhevāti imasmiṃyeva sāsane. Sesamuttānatthameva.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๔,๓๕๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. คุหัฏฐกสูตร”