"manopubbaṅgamāti dutiyagāthāpi sāvatthiyaṃyeva maṭṭhakuṇḍaliṃ ārabbha bhāsitā.

Sāvatthiyaṃ kira adinnapubbako nāma brāhmaṇo ahosi. Tena kassaci kiñci na dinnapubbaṃ, tena taṃ "adinnapubbakotveva sañjāniṃsu. Tassekaputtako ahosi piyo manāPo. Athassa pilandhanaṃ kāretukāmo, "sace suvaṇṇakārassācikkhissāmi, vetanaṃ dātabbaṃ bhavissatīti sayameva suvaṇṇaṃ koṭṭetvā maṭṭhāni kuṇḍalāni katvā adāsi. Tenassa putto "maṭṭhakuṇḍalītveva paññāyittha. Tassa soḷasavassakāle paṇḍurogo udapādi. Mātā puttaṃ oloketvā "brāhmaṇa puttassa te rogo uppanno, tikicchāpehi nanti āha. "bhoti sace vejjaṃ ānessāmi, bhattavetanaṃ dātabbaṃ bhavissati; tvaṃ mama dhanacchedaṃ na olokesīti. "atha kiṃ karissasi brāhmaṇāti. "yathā me dhanacchedo na hoti; tathā karissāmīti. So vejjānaṃ santikaṃ gantvā "asukarogassa nāma tumhe kiṃ bhesajjaṃ karothāti pucchi. Athassa te yaṃ vā taṃ vā rukkhatacādiṃ ācikkhanti. So taṃ āharitvā puttassa bhesajjaṃ karoti. Taṃ karontassevassa rogo balavā ahosi, atekicchabhāvaṃ upāgami. Brāhmaṇo tassa dubbalabhāvaṃ ñatvā ekaṃ vejjaṃ pakkosi. So oloketvā "amhākaṃ ekaṃ kiccaṃ atthi, aññaṃ vejjaṃ pakkositvā tikicchāpehīti taṃ paccakkhāya nikkhami. Brāhmaṇo tassa maraṇasamayaṃ ñatvā "imassa dassanatthāya āgatāgatā antogehe sāpateyyaṃ passissanti, bahi naṃ karissāmīti puttaṃ nīharitvā bahi ālinde nipajjāpesi.

Taṃ divasaṃ bhagavā balavapaccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya pubbabuddhesu katādhikārānaṃ ussannakusalamūlānaṃ veneyyabandhavānaṃ dassanatthaṃ buddhacakkhunā lokaṃ volokento, dasasahassacakkavāḷe ñāṇajālaṃ patthari. Maṭṭhakuṇḍalī bahiālinde nipannākāreneva tassa anto paññāyi. Satthā taṃ disvā tassa antogehā nīharitvā tattha nippajjāpitabhāvaṃ ñatvā "atthi nu kho mayhaṃ ettha gatappaccayena atthoti upadhārento, idaṃ addasa "ayaṃ māṇavo mayi cittaṃ pasādetvā, kālaṃ katvā, tāvatiṃsadevaloke tiṃsayojanike kanakavimāne nibbattissati, accharāsahassaparivāro bhavissati, brāhmaṇopi taṃ jhāpetvā rodanto āḷāhane vicarissati, devaputto tigāvutappamāṇaṃ saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ accharāsahassaparivāraṃ attabhāvaṃ oloketvā `kena nu kho kammena mayā ayaṃ sirisampatti laddhāti olokento, mayi cittappasādena laddhabhāvaṃ ñatvā `dhanacchedabhayena mama bhesajjaṃ akāretvā, idāni āḷāhanaṃ gantvā rodati, vippakārappattaṃ naṃ karissāmīti pitari akkhantiyā maṭṭhakuṇḍalivaṇṇenāgantvā āḷāhanassāvidūre nippajjitvā rodissati. Atha naṃ brāhmaṇo `kosi tvanti pucchissati, `ahante putto maṭṭhakuṇḍalīti, `kuhiṃ Nibbattosīti, `tāvatiṃsabhavaneti, `kiṃ kammaṃ katvāti vutte, mayi cittappasādena nibbattabhāvaṃ ācikkhissati, brāhmaṇo `tumhesu cittaṃ pasādetvā sagge nibbattā nāma atthīti maṃ pucchissati, athassāhaṃ `ettakāni satāni vā sahassāni vā satasahassāni vāti na sakkā gaṇanāya paricchinditunti vatvā dhammapade gāthaṃ bhāsissāmi, gāthāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo bhavissati, maṭṭhakuṇaḍalī sotāpanno bhavissati; tathā adinnapubbako brāhmaṇo, iti imaṃ kulaputtaṃ nissāya dhammayāgo mahā bhavissatīti ñatvā, punadivase katasarīrapaṭijaggano mahābhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiṃ piṇḍāya pavisitvā, anupubbena brāhmaṇassa gehadvāraṃ gato.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๕๖๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. ยมกวรรค”