"idha tappati pecca tappatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi.

Devadattassa vatthuṃ pabbajitakālato paṭṭhāya yāva paṭhavippavesanā devadattaṃ ārabbha bhāsitāni sabbāni jātakāni vitthāretvā kathitaṃ. Ayaṃ panettha saṅkhepo:

satthari, anupiyaṃ nāma mallānaṃ nigamo, taṃ nissāya anupiyambavane viharanteyeva, tathāgatassa lakkhaṇapaṭiggahaṇadivaseyeva asītisahassehi ñātikulehi "rājā vā hotu buddho vā, khattiyaparivāro vicarissatīti asītisahassaputtā paṭiññātā, tesu yebhuyyena pabbajitesu, "bhaddiyarājānaṃ anuruddhaṃ ānandaṃ bhaguṃ kimbilaṃ devadattanti ime cha sakke apabbajante disvā "mayaṃ attano putte pabbājema, ime cha sakkā na ñātakā maññe; tasmā na pabbajantīti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Atha mahānāmo sakko anuruddhaṃ upasaṅkamitvā "tāta amhākaṃ kulā pabbajito natthi, tvaṃ vā pabbaja, ahaṃ vā pabbajissāmīti āha. So pana sukhumālo hoti sampannabhogo, "natthīti vacanampi tena na sutapubbaṃ. Ekadivasaṃ hi tesu chasu khattiyesu guḷakīḷāya kīḷantesu, anuruddho pūvena parājito pūvatthāya pahiṇi. Athassa mātā pūve sajjetvā pahiṇi. Te khāditvā pana kīḷiṃsu. Punappunaṃ tasseva parājayo hoti. Mātā panassa pahite pahite tikkhattuṃ pūve pahiṇitvā catutthavāre "pūvā natthīti pahiṇi. So "natthīti vacanassa assutapubbattā "esāpekā pūvavikati bhavissatīti maññamāno "natthipūvameva āharathāti pesesi. Mātā panassa, "natthipūvaṃ kira ayye dethāti vutte, "mama puttena `natthīti padaṃ na sutapubbaṃ, iminā pana upāyena etamatthaṃ jānāpessāmīti tucchaṃ suvaṇṇapātiṃ aññāya suvaṇṇapātiyā paṭikujjitvā pesesi. Nagarapariggāhikā devatā cintesuṃ "anuruddhasakkena annabhārakāle attano bhāgabhattaṃ upariṭṭhapaccekabuddhassa datvā `natthīti me vacanassa savanaṃ mā hotu, bhojanuppattiṭṭhānajānanaṃ mā hotūti patthanā katā, sacāyaṃ tucchapātiṃ passissati; devasamāgamaṃ pavisituṃ na labhissāma, sīsampi no sattadhā phaleyyāti. Atha naṃ pātiṃ dibbapūvehi puṇṇaṃ akaṃsu. Tassā guḷamaṇḍale ṭhapetvā ugghāṭitamattāya pūvagandho sakalanagaraṃ chādetvā ṭhito. Pūvakhaṇḍaṃ mukhe ṭhapitamattameva sattarasaharaṇīsahassāni anuphari. So cintesi "nāhaṃ mātu piyo, ettakaṃ me kālaṃ imaṃ natthipūvannāma na paci, ito paṭṭhāya aññaṃ pūvaṃ na khādissāmīti gehaṃ gantvā mātaraṃ pucchi "amma tumhākaṃ ahaṃ piyo, appiyoti. "tāta ekakkhino akkhi viya hadayaṃ viya ca atipiyo meti. "atha kasmā ettakaṃ kālaṃ mayhaṃ natthipūvaṃ na pacittha ammāti. Sā cullupaṭṭhākaṃ pucchi "atthi kiñci pātiyaṃ tātāti. "paripuṇṇā ayye pātī pūvehi, evarūpā pūvā nāma me na diṭṭhapubbāti. Sā cintesi "mayhaṃ putto puññavā katābhinīhāro bhavissati, Devatāhi pātiṃ pūretvā pahitā bhavissantīti. Atha naṃ putto "amma ito paṭṭhāyāhaṃ aññaṃ pūvannāma na khādissāmi, natthipūvameva paceyyāsīti. Sāpissa tato paṭṭhāya, "pūvaṃ khāditukāmomhīti vutte, tucchapātimeva aññāya pātiyā paṭikujjitvā pesesi. Yāva agāramajjhe vasi, tāvassa devatā dibbapūve pahiṇiṃsu. So ettakaṃpi ajānanto pabbajjannāma kiṃ jānissati, tasmā "kā esā pabbajjā nāmāti bhātaraṃ pucchitvā, "ohāritakesamassunā kāsāyanivatthena kaṭṭhatthare vā vidalamañcake vā nipajjitvā piṇḍāya carantena viharitabbaṃ, esā pabbajjā nāmāti vutte, "bhātika ahaṃ sukhumālo, nāhaṃ sakkhissāmi pabbajitunti āha. "tenahi tāta kammantaṃ uggahetvā gharāvāsaṃ vasa, na hi sakkā amhesu ekena apabbajitunti āha. Atha naṃ "ko eso kammanto nāmāti pucchi. Bhattuṭṭhānaṭṭhānaṃpi ajānanto kulaputto kammantaṃ nāma kiṃ jānissati. Ekadivasaṃ hi tiṇṇaṃ khattiyānaṃ kathā udapādi "bhattaṃ nāma kuhiṃ uṭṭhahatīti. Kimbilo āha "koṭṭhe uṭṭhahatīti. Atha naṃ bhaddiyo "tvaṃ bhattassa uṭṭhānaṭṭhānaṃ na jānāsi, bhattannāma ukkhaliyaṃ uṭṭhahatīti āha. Anuruddho "tumhe dvepi na jānātha, bhattannāma ratanamakulāya suvaṇṇapātiyaṃ uṭṭhahatīti āha. Tesu kira ekadivasaṃ kimbilo koṭṭhato vīhī otāriyamāne disvā "ete koṭṭhakeyeva jātāti saññī ahosi. Bhaddiyopi ekadivasaṃ ukkhalito bhattaṃ vaḍḍhiyamānaṃ disvā "ukkhaliyaññeva Uppannanti saññī ahosi. Anuruddhena pana neva vīhī koṭṭentā na bhattaṃ pacentā vā vaḍḍhentā vā diṭṭhapubbā, vaḍḍhetvā pana purato ṭhapitameva passati. So "bhuñjitukāmakāle bhattaṃ pātiyaṃ uṭṭhahatīti saññamakāsi. Evaṃ tayopi te bhattuṭṭhānaṭṭhānaṃpi na jānanti. Tenāyaṃ "ko esa kammanto nāmāti pucchitvā "paṭhamaṃ khettaṃ kasāpetabbantiādikaṃ saṃvacchare saṃvacchare kattabbaṃ kiccaṃ sutvā "kadā kammantānaṃ anto paññāyissati, kadā mayaṃ appossukkā bhoge bhuñjissāmāti vatvā, kammantānaṃ apariyantatāya akkhātāya, "tenahi tvaññeva gharāvāsaṃ vasa, na mayhaṃ etena atthoti vatvā mātaraṃ upasaṅkamitvā "anujānāhi maṃ amma, ahaṃ pabbajissāmīti vatvā, tāya tikkhattuṃ paṭikkhipitvā "sace te sahāyako bhaddiyarājā pabbajissati, tena saddhiṃ pabbajāhīti vutte, taṃ upasaṅkamitvā "mama kho samma pabbajjā tava paṭibaddhāti vatvā taṃ nānappakārehi saññāpetvā sattame divase attanā saddhiṃ pabbajatthāya paṭiññaṃ gaṇhi. Tato "bhaddiyo sakyarājā anuruddho ānando bhagu kimbilo devadatto cāti ime cha khattiyā upālikappakasattamā, devā viya dibbasampattiṃ sattāhaṃ mahāsampattiṃ anubhavitvā uyyānaṃ gacchantā viya caturaṅginiyā senāya nikkhamitvā paravisayaṃ patvā rājāṇāya sabbasenaṃ nivattāpetvā paravisayaṃ okkamiṃsu. Tattha cha khattiyā attano ābharaṇāni omuñcitvā bhaṇḍikaṃ katvā "handa bhaṇe upāli Nivattassu, alaṃ te ettakaṃ jīvikāyāti tassa adaṃsu. So tesaṃ pādamūle pavattitvā paridevitvā tesaṃ āṇaṃ atikkamituṃ asakkonto uṭṭhāya taṃ gahetvā nivatti. Tesaṃ dvidhā jātakāle vanaṃ rodanappattaṃ viya paṭhavī kampanākārappattā viya ahosi. Upālikappakopi thokaṃ gantvā nivattitvā evaṃ cintesi "caṇḍā kho sākiyā `iminā kumārā nipātitāti ghāteyyuṃpi maṃ, ime hi nāma sakyakumārā evarūpaṃ sampattiṃ pahāya imāni anagghāni ābharaṇāni kheḷapiṇḍaṃ viya chaḍḍetvā pabbajissanti, kimaṅgaṃ panāhanti cintetvā bhaṇḍikaṃ omuñcitvā tāni ābharaṇāni rukkhe laggitvā "atthikā gaṇhantūti vatvā tesaṃ santikaṃ gantvā tehi "kasmā nivattosīti puṭṭho tamatthaṃ ārocesi. Atha naṃ te ādāya satthu santikaṃ gantvā bhagavantaṃ vanditvā "mayaṃ bhante sākiyā nāma mānanissitā, ayaṃ amhākaṃ dīgharattaṃ paricārako, imaṃ paṭhamataraṃ pabbājetha, mayamassa abhivādanādīni karissāma, evaṃ no māno nimmādayissatīti vatvā taṃ paṭhamataraṃ pabbājetvā pacchā sayaṃ pabbajiṃsu. Tesu āyasmā bhaddiyo teneva antaravassena tevijjo ahosi. Āyasmā anuruddho dibbacakkhuko hutvā pacchā mahāpurisavitakkasuttaṃ sutvā arahattaṃ pāpuṇi. Āyasmā ānando sotāpattiphale patiṭṭhahi. Bhagutthero ca kimbilatthero ca aparabhāge vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Devadatto pothujjanikaṃ iddhiṃ patto.

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๖๖๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. ยมกวรรค”