๙. ติสสเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๑๗๖ · บรรทัด ๕๒๐๗
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
176. 9. Tissattheragāthāvaṇṇanā
sattiyā viya omaṭṭhoti āyasmato tissattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto tissassa bhagavato bodhiyā mūle purāṇapaṇṇāni 4- nīharitvā sodhesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare bhagavato pitucchāputto hutvā nibbatti tisso nāma nāmena. So bhagavantaṃ anupabbajitvā upasampanno hutvā araññāyatane viharanto jātiṃ paṭicca mānaṃ karonto kodhūpāyāsabahulo ca ujjhānabahulo ca hutvā vicarati, samaṇadhamme ussukkaṃ na karoti. Atha naṃ satthā ekadivasaṃ divāṭṭhāne vivaṭamukhaṃ niddāyantaṃ dibbacakkhunā olokento sāvatthito ākāsena gantvā tassa upari ākāseyeva ṭhatvā obhāsaṃ
@Footnote: 1 Ma. bandhanasambhūtānaṃ 2 Ma. ejākārānaṃ 3 Sī. kāmabhavādibhedassa 4 Sī. paṇṇasaṅkaṭaṃ Pharitvā tenobhāsena paṭibuddhassa satiṃ uppādetvā ovādaṃ dento:-
1- "sattiyā viya omaṭṭho ḍayhamāneva matthake
kāmarāgappahānāya sato bhikkhu paribbaje"ti gāthamāha. 1-
Tattha sattiyāti 2- desanāsīsametaṃ, ekatodhārādinā satthenāti attho. Omaṭṭhoti pahato. Cattāro hi pahārā omaṭṭho ummaṭṭho maṭṭho vimaṭṭhoti. Tattha upari ṭhatvā adhomukhaṃ dinnapahāro omaṭṭho nāma, heṭṭhā ṭhatvā uddhamukhaṃ dinnapahāro ummaṭṭho nāma, aggaḷasūci viya vinivijjhitvā gato 3- maṭṭho nāma, seso sabbopi vimaṭṭho nāma. Imasmiṃ pana ṭhāne omaṭṭho gahito. So hi sabbadāruṇo duruddharaṇasallo duttikiccho antodoso antopubbalohitova hoti, pubbalohitaṃ anikkhamitvā vaṇamukhaṃ pariyonandhitvā tiṭṭhati. Pubbalohitaṃ nīharitukāmehi mañcena saddhiṃ bandhitvā adhosiro kātabbo hoti, maraṇaṃ vā maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ pāpuṇanti. Ḍayhamāneti agginā jhāyamāne. Matthaketi sīse. Idaṃ vuttaṃ hoti:- yathā sattiyā omaṭṭho puriso sallubbāhanavaṇatikicchanānaṃ 4- atthāya viriyaṃ ārabhati tādisaṃ payogaṃ karoti parakkamati, yathā ca ḍayhamāne matthake ādittasīso puriso tassa nibbāpanatthaṃ viriyaṃ ārabhati tādisaṃ payogaṃ karoti, evamevaṃ bhikkhu kāmarāgappahānāya sato appamatto ativiya ussāhajāto hutvā vihareyyāti.
Evaṃ bhagavā tassa therassa kodhūpāyāsavūpasamāya ovādaṃ dento tadekaṭṭhatāya kāmarāgappahānasīsena desanaṃ niṭṭhāpesi. Thero imaṃ gāthaṃ sutvā saṃviggahadayo vipassanāya yuttappayutto vihāsi. Tassa ajjhāsayaṃ ñatvā satthā saṃyuttake tissattherasuttaṃ 5- desesi. So desanāpariyosāne arahatte patiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ
@Footnote: 1-1 cha.Ma. "sattiyā viya omaṭṭho"ti gāthaṃ abhāsi 2 Sī. sattiyā viyāti 3 Ma. kato
@4 Sī. sallabbāharaṇa... 5 saṃ.ni. 16/243/267 bhikkhusaṃyutta Apadāne 1- :-
"devaloke manusse vā 2- anubhotvā ubho yase
avasāne ca nibbānaṃ sivaṃ patto anuttaraṃ.
Sambuddhaṃ uddisitvāna bodhiṃ vā tassa satthuno
yo puññaṃ pasave 3- poso tassa kiṃ nāma dullabhaṃ.
Magge phale āgame ca jhānābhiññāguṇesu ca
aññesaṃ adhiko hutvā nibbāyāmi anāsavo. 4-
Purehaṃ bodhiyā pattaṃ chaḍḍetvā haṭṭhamānaso
imehi vīsataṅgehi samaṅgī homi sabbathā.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā thero aññaṃ byākaronto satthāraṃ pūjetuṃ tameva gāthaṃ abhāsi.
Tissattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด