๙. โกสัลลวิหารีเถรคาถา

196. 9. Kosalavihārittheragāthāvaṇṇanā

saddhāyāhaṃ pabbajitoti āyasmato kosalavihārittherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi kira padumuttarassa bhagavato kāle kusalabījaṃ ropetvā taṃ taṃ puññaṃ akāsi. Sesaṃ añjanavaniyattheravatthusadisameva. Ayaṃ pana viseso:- ayaṃ kira vuttanayena pabbajitvā katapubbakicco kosalaraṭṭhe aññatarasmiṃ gāme ekaṃ upāsakakulaṃ nissāya araññe viharati, taṃ so upāsako rukkhamūle vasantaṃ disvā kuṭikaṃ kāretvā adāsi. Thero kuṭikāyaṃ viharanto āvāsasappāyena samādhānaṃ labhitvā vipassanaṃ ussukkāpetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1- :-

"himavantassāvidūre vasāmi paṇṇasanthare

ghāsesu gedhamāpanno seyyasīlo cahaṃ tadā.

Khaṇantālukalambāni 2- biḷālitakkalāni ca

lokaṃ bhallātakaṃ billaṃ āhatvā 3- paṭiyāditaṃ.

Padumuttaro lokavidū āhutīnaṃ paṭiggaho

mama saṅkappamaññāya āgacchi mama santikaṃ.

Upāgataṃ mahānāgaṃ devadevaṃ narāsabhaṃ

biḷāliṃ paggahetvāna pattamhi okiriṃ ahaṃ.

Paribhuñji mahāvīro tosayanto mamaṃ tadā

paribhuñjitvāna sabbaññū imaṃ gāthaṃ abhāsatha.

Sakaṃ cittaṃ pasādetvā biḷāliṃ me tadā tuvaṃ

kappānaṃ satasahassaṃ duggatiṃ nupapajjasi.

Carimaṃ vattate mayhaṃ 4- bhavā sabbe samūhatā

@Footnote: 1 khu.apa. 32/53/200 biḷālidāyakattherāpadāna 2 Sī. vanamālukalambāni,

@ Ma. khaṇantālukaḷappāni 3 Ma. āhantvā 4 Sī. tava me āsi

Dhāremi antimaṃ dehaṃ sammāsambuddhasāsane.

Catupaññāsito kappe sumekhaliyasavhayo 1-

sattaratanasampanno cakkavattī mahabbalo.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhappaṭisaṃvedanena uppannapītivegena udānento:-

2- "saddhāyāhaṃ pabbajito araññe me kuṭikā katā

appamatto ca ātāpī sampajāno patissato"ti gāthaṃ abhāsi. 2-

Tattha saddhāyāti bhagavato vesāliṃ upagamane ānubhāvaṃ disvā "ekantaniyyānikaṃ idaṃ sāsanaṃ, tasmā addhā imāya paṭipattiyā jarāmaraṇato muccissāmī"ti uppannasaddhāvasena pabbajito pabbajjaṃ upagato. Araññe me kuṭikā katāti tassā pabbajjāya anurūpavasena araññe vasato me kuṭikā katā, pabbajjānurūpaṃ āraññako hutvā vūpakaṭṭho viharāmīti dasseti. Tenāha "appamatto ca ātāpī, sampajāno patissato"ti. Araññavāsaladdhena 3- kāyavivekena jāgariyaṃ anuyuñjanto tattha satiyā avippavāsena appamatto, āraddhaviriyatāya ātāpī, pubbabhāgiyasatisampajaññapāripūriyā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattādhigamena paññā- sativepullappattiyā 4- accantameva sampajāno patissato viharāmīti attho. Appamattabhāvādikittane cassa idameva aññābyākaraṇaṃ ahosi, kosalaraṭṭhe ciranivāsibhāvena pana kosalavihārīti samaññā jātāti.

Kosalavihārittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 Sī. sumelayasavhayo 2-2 cha.Ma. "saddhāyāhaṃ pabbajito"ti gāthaṃ abhāsi

@3 Sī. araññavāsena laddhena 4 Sī. arahattādhigamanapaññāya sativepullappattiyā